top of page
RVTS Logo
NORSK

2.2 GÏETEDIMMIE TJOEPERDIHKS JÏH SKAAROEHTIHKS SEKSUELLE DÅEMIEDIMMESTE, boelhke 1

Intensjovne gosse maana skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem vuesehte, tjuara årrodh maanam viehkiehtidh guktie dïhte aktem verries seksuelle evtiedimmiem åådtje jïh mïedtelimmieh heerredidh. Dagkerh  mïedtelimmieh vueptiestidh daamtaj stoerre domtesh sjugnede.  Tjuara våårege jïh væjsehke årrodh  dejnie tsiehkine gusnie smaave maanah dovne daaresjimmiem dååjrehtamme jallh jïjtjh daaresjieh. Tjuara råajvarimmieh ållesth digkiedidh jïh viertiedidh, jïh ij vïhtesjæjjan jïjtse reaksjovnh jïh domtesh våaroeminie utnedh.

​

Gïetedimmie lea maanam vaarjelidh orre seksuelle dahkoeh darjodh jïh dan åvteste meatan årrodh stååkedimmesne dovne gåetesne jïh ålkone. Daamtaj tjuara vielie konkreete jearsoessoejkesjem darjodh. Vuartesjh lissietjaalegem.

Voerkes dåemiedimmien jïh tjetskehkevoeten gaskem joekehtidh

Barkijh maanagïertesne tjuerieh juekedh gaskem voerkes dåemiedimmie jallh orredaajroen dåemiedimmie. Goh jeatjah stååkedimmesne tjuara maanam bïhkedidh naan jeatjah åssjalommesh åadtjodh. Jis ij gåaredh dåemiedimmiem tjöödtjehth mænngan bïhkedamme, naan jeatjah intervensjovne lea daerpies. Syökh raeriem barkoevoelpide jïh jeatjah faagealmetjidie. Vuartesjh boelhkem raeriestimmien bïjre.

Maanagïerth darjomedïedte åtna

Gaajhkesh mah maanagïertesne berkieh darjomedïedtem utnieh jis akte maana lea mïedtelimmieh dååjreme. Dellie edtja mïedtelimmiem tjöödtjestidh, åejviem bïeljelidh jïh goerehtidh mij deahpadamme jïh råajvarimmiejgujmie nïerhkedh, jïh soejkesjem darjodh olles daate ikth vielie deahpedh (maanagïertelaake 8.kap.).

VIERHTIEH

Maanagïertelaake: https://lovdata.no/dokument/NL/lov/2005-06-17-64

Gïetedimmiesoejkesje (darjomedïedten mietie)

Vuelielisnie tjaalege lea dorjesovveme guktie maahta aktem aamhtesem gïetedidh. Daate lea  dan darjomedïedten mietie  maam barkijh maanagïertesne utnieh.

DÏEDTE

Dïhte gie beavna

Pedagogeles åejvie

DARJOMESH

Dïhte gie heannadimmiem vuepteste pedagogeles åejviem beavna seamma biejjien. 

(Jis bïevnese eejhtegijstie båetieh, pedagogeles åejvie varke birrie eejhtegigujmie soptsestidh, bööremes seamma våhkoen.)

 

Goevtesen barkijh heannadimmiem goevtesetjåanghkosne digkiedieh:

  • Mah maanah leah meatan heannadimmesne?

  • Mij lea heannadamme?

 

Latjkedh jearsoesvoetesoejkesjen bïjre (Vuartesjh lissietjaalegem) olles orre mïedtelimmieh dorjesovvh. Bïeljelh åejviem råajvarimmieh dorjesuvvieh.

ANSVAR

Pedagogeles åejvie jïh maanan lïhkemes barkije maanagïertesne laavenjostoeh

GJØREMÅL

Bijjieguvvie heannadimmesne: Soptsesth maanajgujmie mej bïjre lea, fïereguhtene haeresne, gihtjh ræhpas gyhtjelassh.

​

Dagkerh gyhtjelassh maehtieh årrodh:

  • Mij heannadi gosse dåakterestååkedimmiem stååkedin daan biejjien?

  • Guktie dïhte domti dutnjien?

​

Maanah edtjieh jearsoes årrodh daate ij edtjh  vielie deahpadidh, jis stååkedimmesne jueriedisnie edtjieh iktesth daejredh sijjieh maehtieh barkijigujmie soptsestidh.

 

Gyhtjelasse dïsse gie mïedtelamme:

  • Gïeh jeatjebh dagkeres stååkedimmiem stååkedieh?

  • Naakene gie naemhtie dov vööste dorje? Jis “jaavoe”, gihtjh “Soptsesth dan bïjre”.

 

Jis tjoeperdh mejtie maana vædtsoesvoetem jïh seksuelle daaresjimmiem eejhtegijstie dååjreme, gaskesadth  maanavaarjelimmiedïenesjinie bielelen eejhtegidie bïeljelidh. Maahtah aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmine digkiedidh eannan tjoeperdimmiebïevnesem dohkoe seedth.

ANSVAR

Pedagogeles åejvie jïh goevteseåvtehke ektesne rååresjieh

GJØREMÅL

Gaskesadth maanaj eejhtegigujmie. (Ij gaajhkh eejhtegh maanagïertesne). Juekieh vïhtesjimmide jïh digkedh heannadimmiem dejgujmie.  Bievnieh maanagïerte jearsoesvoetesoejkesjem dorje olles daate ikth vielie heannedh.

 

Jis maanagïerte lea vuarjasjamme tjoeperdimmiebïevnesem maanavaarjelæmman seedtedh, dellie byöroe aaj dam bïevnesem eejhtegigujmie juekedh (men ij jis såvma eejhtegh leah maanese vaenie hoksem vadteme jallh maanam daaresjamme – vuartesjh tabellem bijjielisnie.)

ANSVAR

Pedagogeles åejvie jïh goevteseåvtehke ektesne rååresjieh

GJØREMÅL

Maahta råajvarimmieh pryövedh 6 våhkoeh eannan orre soptsestimmiem maanine jïh eejhtegigujmie dorje. Evalueerh  råajvarimmide goevtesetjåanghkosne jïh jåerhkede råajvarimmide orre 6 våhkoeh eannan orre soptsestimmieh dorje.

GJØREMÅL

Jis vuajna råajvarimmieh lin nåake jïh  mïedtelimmieh jåerhkieh, maanagïerte tjuara viehkieapparaatine gaskesadtedh (vuartesjh bijjieguvviem). Eejhtegh bïevnesem åadtjoeh jïh luhpiedieh vijresåbpoe aamhtesinie barkedh.

 

Jis eejhtegh eah luhpedh maana viehkiem daarpesje, maanagïerte tjuara tjoeperdimmiebïevnesem maanavaarjelimmiedïenesjasse seedtedh. Gåarede aaj jïjtsh konsultasjovnedåehkieh nuhtjedh, vuartesjh www.seksuellatferd.no

ANSVAR

Pedagogeles åejvie maanagïerten åvhtehkem bieljele jïh dïhte viehkieapparatem gaskesadta

Rutijnh dåaresthfaageles ektiebarkose aamhtesinie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmine

Ektesne raeriestidh

Bïhkedimmie uvtede maanavaarjelimmie dïedtem åådtje dagkerh aamhtesinie jïh ektieraeriestimmietjåanghkose böörie. Jis maanavaarjelimmie ij nuepie utnieh, lea vihkeles naan jeatjebh dam råållam vaeltieh. Ektieraeriestimmie tjånghkoem åtna naan gille biejjieh mænngan dïhte skaaroehtihks dåemiedimmie heannadi, juktie gaajhkesh edtjieh ektie goerkesem åadtjodh jïh daejredh mij edtja vijriesåbpoe deahpadidh. Sjyöhtehke etaath mah tjuerieh tjåanghkose bööresovvedh leah maanagïerte (pedagogeles åejvie jïh dïhte gie maanam bööremes damta), healsoeskïemtjesåjhtere, fuelhkievaarjelimmiekontovre, maana- jïh noerepsykiatrije, politije, Statens barnehus, tjïeltepsykolååge jïh Bufetate. Eejhtegh maehtieh meatan årrodh minngemes boelhken tjåanghkoste. Tjåanghkoen ulmie lea soejkesjem darjodh gaajhkesigujmie mej bïjre lea.

Ektieraerien struktuvre

  1. Soptsestimmie buertien bïjre mij deahpadamme, giem gaskesadteme jïh magkerh råajvarimmieh fïerhte instanse lea dorjeme. Tjoeperdimmiej bïjre soptsestidh.

  2. Frijjelaakan digkiedidh: “Mij lea bööremes maanese?”

  3. Maam mov instanse maahta maanese darjodh?

  4. Jearsoesvoetesoejkesjem darjodh ovmessie areenide (maanagïertesne, gåetesne, astoeaejkesne).

  5. Dïedtem jïh laavenjassh joekedidh.

  6. Tjåanghkoeåejvie dïedtem åtna tjåanghkoem öörnedh eannan medtie 3 våhkoeh lea vaaseme, juktie hoksedh gaajhkesh leah sijjen bieliem barkoste dorjeme, jïh maam vijriesåbpoe darjoeh. Vihkeles eejhtegidie meatan utnedh dåaresth faageles ektiebarkosne.

Maanagïerten ektiebarkoeinstansh

Voesteslinjadïenesje

  • Maanavaarjelimmiedïenesje

  • Healsoeskïemtjesååjhtere

  • Fuelhkievaarjelimmiekontovre

  • Tjïeltepsykolååge

Mubpielinjadïenesje

  • Maana- jïh noerepsykiatrijen poliklinihke

  • Habiliteeremedïenesje

Maahtoebyjrese

  • Vierhtie-ektievoete V27 Betanien Bergen

  • Statens barnehus 

  • RVTS

  • Rebessa

  • Råårestallemedåehkie

Rutiner for tverrfaglig samarbeid i saker med skadelig seksuell atferd

Personalet i barnehagen

  • Stoppe atferden

  • Informere pedagogisk leder og barnehagestyrer/enhetsleder

  • Snakke med de involverte barna om deres opplevelse av hendelsen

Barnehagestyrer/enhetsleder

  • Kontakte barnevern (og politi)

  • Sette inn akutte trygghetstiltak i samarbeid med pedagogisk leder

Barnevern

  • Koordinere det tverrfaglige arbeidet

  • Avholde samråd (så raskt som mulig etter hendelsen – dersom ingen andre allerede har tatt denne oppgaven)

Førstelinjetjenester

  • Familievernkontoret: Veiledning og hjelp til familien

  • Barnehage: Implementere trygghetsplan utarbeidet i samråd

  • Barnevern eller helsesykepleier: Veiledning og samtaler med barnet i samarbeid med en som barnet har tillit til.

Andrelinjetjenester

  • BUP: Utredning og behandling av barnet

  • Habiliteringstjenesten for barn og unge: Utredning av barnet og veiledning til barnehagepersonalet

Spesialistkompetanse

Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas

Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas

Jis maanagïertesne barka jïh aktem nåake seksuelle dåemiedimmiem vïhtesje, maam dorje?

Voestegh leam sïjhteme bijjieguvviem tsiehkien bijjelen åadtjodh. Manne lyhkem maanine soptsestidh, jïh ij barre maanan bïjre soptsestidh. Maanah jïjnjem jïjtsh jieleden bïjre daejrieh jïh maehtieh dan bïjre soptsestidh. Manne leam sïjhteme maanam gihtjedh. Vuesiehtimmien gaavhtan “Daan biejjien vööjnim datne dåakterestååkedimmiem stååkedih, soptsesth stååkedimmien bïjre”.  Soptsesth vielie dan bïjre. Manne sïjhtem vielie dan bïjre govledh. Dellie leam vuartasjamme magkeres kråahpegïelem maana åtna gosse soptseste. Dellie vïenhtem mov tjoeperdimmie stuerebe jallh unnebe sjïdteme. Dellie leam sïjhteme mubpiejgujmie mov barkoesijjesne soptsestidh. Iemie mov lïhkemes åvtehkinie soptsestidh. Edtjebe dallah maanavaarjelæmman bïeljelidh jallh maehtebe ånnetji vuertedh jïh vielie vïhtesjidh? Jallh edtjebe darjomesoejkesjem darjodh jïh dam lïhke dåeriedidh.

Nils Heldal jïh Margrethe N. Brøndbo ektesne soptsestieh maam barkijh maanagïertesne maehtieh darjodh jis maaneste tjoeperde.

Spïeletijje: 1:38

MB-1

Mij lea darjomesoejkesjen sisvege?

Eah gaajhkh maanagïerth darjomesoejkesjem utnieh. Men maanagïertelaake jorkesi tsïengelen 1.b. 2021. Dellie gaajhkh maanagïerth darjomedïedtem åadtjoejin. Akte darjomedïedte mij jeahta edtja varke råajvarimmiejgujmie nïerhkedh gosse maana mïedtelamme sjædta. Gaajhkh maanah edtjieh jearsoes jïh hijven maanagïertebyjresem utnedh. Dellie edtjh varke maam joem darjodh, jïh dagkeres darjomesoejkesje - akte bijjieguvvie mij vuesehte gieh edtjieh maam darjodh jïh gåessie.  Voestegh tjuara daejredh mij deahpadamme. Soejkesjisnie tjåådtje gïen dïedte lea, jïh maam edtjieh darjodh jïh gåessie edtjieh dam darjodh.

Nils Heldal jïh Margrethe N. Brøndbo ektesne soptsestieh mij darjomesoejkesje lea jïh dan sisvegen bïjre.

Spïeletijje: 1:08

MB-2

Maahta åvtehkem bïeljelidh jis veanhta fåantoem åtna tjoeperdidh. Men tjuara åvtehkem bïeljelidh?

Gaajhkesh mah maanagïertesne berkieh, jïjtjeraarehke darjomedïedtem utnieh. Manne ussjedem byöroe jïh edtja åvtehkem bïeljelidh darjomesoejkesjen bïjre jïh dam meatan utnedh . Maanan seksualiteete maahta ånnetji ammes årrodh, kaanne ånnetji vaarege jïh skaamoedomtesem vedtedh. Ij dan jïjnjem dan bïjre soptsesth. Dagkeres barkosne ussjedem maahta hijven årrodh åvtehkem meatan utnedh, jïh ektesne årrodh gosse maanan bïjre barka gïe skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem åtna.

Nils Heldal jïh Margrethe N, Brøndbo ektesne soptsestieh mejtie daerpies åvtehkem bïeljelidh jallh ij.

Spïeletijje: 0:50

MB-3

Mij jearsoesvoetesoejkesje?

Jearsoesvoetesoejkesje lea akte lissie darjomesoejkesjasse. Jearsoesvoetesoejkesje edtja såemies råajvarimmieh bïejedh olles skaaroehtihks dåemiedimmie jallh mïedtelimmie jeatjah maaneste ikth vielie heannedh. Vuesiehtimmien gaavhtan maana jeatjah maanam onnegåatan vaalteme jïh maanam håvhtadamme maam akt darjodh maam idtji dïhte sïjhth. Daelie akte råajvarimmie jearsoesvoetesoejkesjisnie lea dam maanam onnegåatan dåeriedidh aktem boelhkem. Jallh kaanne lïhkebisnie årrodh stååkedimmesne aktem boelhketjem. Dagkerh råajvarimmieh edtjieh jearsoesvoetem maanese vedtedh gie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtamme, jïh aaj don maanese gie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem dååjreme. Jïh jearsoesvoetem eejhtegidie vedtedh.

Nils Heldal jïh Margrethe N. Brøndbo ektesne soptsestieh mij akte jearsoesvoetesoejkesje lea.

Spïeletijje: 1:04

MB-5

Maam dorje jis tjoeperde maanan dåemiedimmie lea eejhtegi vaenie hoksevaanoen jallh dovne seksuelle daaresjimmien gaavhtan?

Dellie ij edtjh eejhtegigujmie soptsestidh. Dellie edtja aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmiedïenesjinie digkiedidh. Tjuara tjoeperdimmiem seedtedh jïh jis daajra gie daaresjamme, jallh datne dan nommem maaneste åådtjeme, edtjh politijem gaskesadtedh.

Nils Heldal jïh Margrete N. Brøndbo ektesne soptsestieh mah væhtabïhkedassh leah dejnie aamhtesinie gusnie ij edtjh eejhtegh /dah mah eejhtegi åvteste bïeljelidh.

Spïeletijje: 0:30

MB-6

Mej instansi luvnie maahta viehkiem ohtsedh?

Statens barnehus, RVTS, Rebessa, NOK- jarngh. Gellie sijjieh gusnie maahta viehkiem ohtsedh jïh mah hijven maahtoem utnieh jïh maehtieh dagkeres barkosne viehkiehtidh.

 

Dov dååjrehtimmien mietie, maahtah jiehtedh maanagïertebarkijen barkoe aelhkebe sjædta jis viehkiem dagkerh instansi luvnie ohtsede gosse tjoeperde?

Jaavoe, datne jearsoesåbpoe sjïdth. Vielie maahtoem åadtjoeh. Viehkiem åadtjoeh dejstie gïeh dam maehtieh, jïh dejnie barkeme gellie jaepieh. Dah mah maanajgujmie berkieh gieh skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem utnieh.

Nils Heldal jïh Margrethe N. Brøndbo ektesne soptsestieh gusnie maahta viehkiem ohtsedh.

Spïeletijje: 0:50

MB-7

Datne BUP’esne barkh: Jis akte maana båata, medtie nieljen jaepien båeries jïh dïhte seksuelle daaresjimmiem dååjreme. Maam darjoeh?

Daamtaj gosse vuesiehtimmiem maanine åadtjobe mah seksuelle daaresjimmieh dååjreme, dellie salkehtimmine aelkebe mij medtie govhte våhkoeh ryöhkoe. Jïh salkehtimmesne traavmide goerehtallebe maanine ektine, jih vïhtesjibie stååkedimmesne. Mijjieh goerehtallebe eejhtegi  muhteste jïh vuejnebe mejtie dah traavmasymptomh utnieh. Mijjieh maehtebe eejhtegidie gihtjedidh, jïh daamtaj maanagïertine soptsestibie jïh destie bïevnesh veedtjebe. Såemies aejkien maehtebe aaj traavmabåehtjierdimmiem aelkedh seamma  tïjjen, men salkehtimmie lea mijjen fokuse. Såemies aejkien vueptiestibie maana lea seksuelle daaresjimmiem dååjreme, men diekie båateme jeatjah fåantoej gaavhtan jïh jeatjah  såarhts salkehtæmman jallh båehtjierdæmman. Dellie dïedtem utnebe maanavaarjelæmman bïeljelidh, jïh mijjieh heerredimmiedïedtem utnebe. Salkehtimmieboelhken edtjebe diagnostiske konklusjovnine båetedh, jallh diagnostiske vuarjasjimmine. Daamtaj maana gie seksuelle daaresjimmiem dååjreme  post-traavmatihkeles raessievaejviem, goh PTSD, utnedh.  Maana maahta mojhtesidie vihth mujhtedh jïh sov dåemiedimmiem dan gaavhtan. Åssjalommesh åejjien sïjse båetieh jallh maana maahta guvviem heannadimmeste åadtjodh, maahta voepedidh. Dïhte maahta pryövedh sijjieh jallh almetjh rïevedh. Jïh maahta aelkedh nåake åssjalommesh jïh domtesh utnedh. Maahta daamtaj måarehke sjïdtedh jallh bïllije, maahta domtesh dassedh. Maahta eadtjohke årrodh, jïh daamtaj hïelhkelidh, konsentrasjovnine tjabredh, jïh tjabredh åeredh. Salkehtimmieboelhken goerehtibie magkeres båehtjierdimmiem mijjieh maehtebe maanese vedtedh.

Nils Heldal jïh Renate B, Sjaastad ektesne soptsestieh terapijen bïjre maanese gie seksuelle daaresjimmiem dååjreme.

Spïeletijje: 2:30

R6

Ånnetji bååstede dijjen traavmabåehtjierdæmman. Guktie smaave maanah, nieljen jaepien båeries jallh nuerebh, maehtieh aevhkiem destie utnedh?

Dah mah traavmabåehtjierdimmiem åådtjeme tuhtjem hijven aevhkiem destie åtneme. Nuerebe maanajgujmie maehtebe soptsestidh jïh narratijvem darjodh, dellie åadtjoeh jïjtjh soptsestimmiem hammoedidh. Maana åådtje guvviedidh jallh måaladidh. Dåahka jallh bïjle vuesehte mij deahpadamme, jïh manne soptsestimmiem tjaalam. “Gosse datne lih onne, dellie mij akt nåake deahpadi”. Jïh soptsestimmiem dan bïjre darjobe. Dam nuhtjebe mearan bilateraale skreejrehtimmiem nuhtjebe. Såemies maanah lyjhkoeh dovne tjelmide svihtjedh jïh auditijve skreejrehtimmiem nuhtjedh.

 

Daelie EMDR:en bïjre soptsestibie?

Daelie EMDR:en bïjre soptsestibie. Daamtaj dam maanajgujmie nuhtjem. Aalkoetsiehkie lea mijjen narratijvh,  gusnie soptsestimmiem tjaelebe. Gosse dam tjaaleme, aalkam lohkedh mearan dah bilateraale skreejrehtimmiem åadtjoeh. Maanah maehtieh tjelmide svihtjedh jallh sijhtieh svihtjemem jïh tjoejem utnedh. Såemies maanah sïjhtieh hoksealmetjen eskesne tjahkasjidh. Naan aejkien hoksealmetje maahta ånnetji minngielisnie tjahkasjidh. Manne lohkem mearan maana meatan fulkie skreejrehtimmesne. Voestegh maahtam gihtjedh “Jis dan bïjre ussjedh- raejeste 0-10 raajan, man bååktjehke domtoe dïsse daelie ussjedidh?” Åtnam plakaatem guvviejgujmie. Maana maahta jiehtedh man bååktjehke dorje, jïh mijjieh maanese jiehtebe daelie lea jearsoes.  Jïh manne seamma gyhtjelassem gihtjem. “Man jearsoes daelie damth? Raejeste 1-7 raajan, gusnie 7 lea bööremes.

Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh mejtie maanah aevhkiem utnedh EMDR traavmabåehtjerdimmeste.

Spïeletijje: 2:21

R7

Man guhkie maana traavmabåehtjierdimmiem daarpesje?

Raaktan jearohke man gïerve daate lea. Jis maana nåake hoksem åtneme gellie jaepieh, jallh lij daaresjimmiem dååjreme gellie jaepieh, maanan tsiehkie ånnetji jeatjhlaakan. Ij leah jearsoes, jïh tjoerebe guhkebe tïjjem nuhtjedh. Gïerve daejredh man gellie tæjmoeh traavmabåehtjierdimmie lea daerpies gosse lea smaave maanaj bïjre, kaanne 15-20 tæjmoeh. Naakenh jiehtieh gaektsie tæjmoeh, manne tuhtjem daate lea vaenie. Manne ussjedem vihkeles jeatjah aati bïjre soptsestidh traavmabåehtjierdimmien mænngan. Edtja raasti bïjre soptsestidh, guktie domtesidie stuvrie, guktie tsiehkiem jeatjabidie utnedh, jïh tsiehkie  jïjtse seksualiteetese. Dah edtjieh damtedh dej lea hijven tsiehkie kråahpese, jalhts mij akt deahpadamme mij ij lij hijven.

Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh man guhkiem maana traavmabåehtjierdimmiem daarpesje mænngan seksuelle daaresjimmiem dååjrem.

Spïeletijje: 1:08

R8

Ij leah naemhtie, traavmabåehtjierdimmesne maahta hijvenlaakan boelhketjem gåaradidh, men faahketji vielie maahta jijhtedh?

Daate saatnan, jïh vielie bïevnesh maehtieh daaresjimmien bïjre båetedh ajve akten tæjmoen mænngan. Jis eejhtegh lin meatan tæjmosne – jallh ij, maehtieh mænngan BUP:ese ringkedh jïh saarnodh maana vielie deahpadimmien bïjre soptsestamme. Gåarede dan bïjre dejnie soptsestidh båetijen tæjmoen? Joekoen hijven eejhtegh dam soptsestieh, provhkem jiehtedh lea hijven jis gaajhkh reaksjovni bïjre bïeljelieh, traavmabåehtjierdimmietæjmoen mænngan. Gosse båarasåbpoe sjidtieh jienebh mojhtesh maehtieh båetedh, men raaktan dillie idtjin asth dan bïjre soptsestidh.

Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh guktie vielie aath jallh soptsesh maehtieh båehtjierdimmesne båetedh.

Spïeletijje: 0:59

R9

Maanah gïeh seksuellelaakan mïedtelieh maehtieh viehkiem dijjeste åadtjodh? BUP:sne akte vuesiehtimmiefåantoe man nomme itjmies tjoeperdimmie maanide mah leah vuelelen govhten jaepien båeries. Jis maana seksuelle dåemiedimmiem maanagïertesne vuesiehtamme, daate maahta naan aejkien vuesiehtimmesne tjåadtjodh, men dellie jeatjah symptomigujmie ektine. Maahta sovmem tjåadtjodh dåemiedimmietsagkesi bïjre, ADHD jïh evtiedimmiesturremh. Daate maahta tjåadtjodh jis såvma traavmareaksjovnh itjmies dååjrehtsi mænngan. Mijjieh gaajhkeh vuesiehtimmieh seamma vuekien mietie tjïelkestibie. Juktie dam seksuelle dåemiedimmiem jeatjah diagnostiske damtsvæhtaj mietie aaj vuejnedh, sååjhtoe naan maanah tsagkesh utnieh jïjtsh impulsiviteetine jïh mubpiej raastigujmie tjabrehtieh. Dah maanah dåeriesmoerh utnieh sosijaale væhtah guarkah. Men jeenemes dejstie maanijste leah hoksevaanojne, vædtsoesvoetine, aajhtoejgujmie jallh seksuelle daaresjimmine byjjenamme.
 

Båehtjierdimmie jïh dïrregh aaj ovrehte seammalaakan goh dijjieh vaepiedodtjide nuhtjede?

Jis maana traavmam dååjreme, lea vihkielommes båehtjierdimmiem vedtedh mij sjeahta dej traavmadååjresasse. Ij leah iemie maanah skaaroehtihks jallh tjoeperdihks seksuelle dåemiedimmiem vuesehth. Dïhte gujht såemies lehkeste båata. Vihkeles maanaj traavmagujmie barkedh, ovjearohke jeatjah diagnovsijste. Lea vihkeles dam seksualiseeradamme dåemiedimmiem vuartasjidh. Daah maanah leah skuvleaalteren nuelesne. Dah maanagïertesne vaedtsieh, eah leah dan stoerre, guktie  vihkele geerve almetjh maanaj bïjre dejtie viehkiehtieh. BUP’esne maehtebe emosjovnereguleeremen bïjre soptsestidh. Maam dorje gosse bælla jïh måarehks? Guktie maahta domtesidie stuvredh maanaj premissine, dej gïelesne, stååkedimmien tjïrrh. Maehtebe jïjtsh raasti bïjre soptsestidh jïh mubpiej raasth. Maahta verries seksualiteeten bïjre soptsestidh.

Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh båehtjierdimmien bïjre maanide mah jeatjebh seksuellelaakan mïedtelieh, jïh mejtie daate joekoen joekehts jeatjah båehtjierdimmeste.

Spïeletijje: 2:56

R10

BUP’esne maahta AIM-goerehtallemem darjodh maanide vuelelen 12 jaepien båeries.

 

Gosse maanah leah smaave, dellie buerebh instanside maanan bïjre tjöönghkie eejhtegigujmie ektine. Vuesiehtimmien gaavhtan, eejhtegh, maanagïerte, PPD, healsoeskïemtjesååjhtere jïh jeatjah instansh mah leah meatan goerehtimmesne – jïh mah maehtieh buerkiestidh mij maanan byjjenimmiebyjresisnie sjugniehtovvi don baelien, jïh magkerh symptomh maana vuesiehti seksualiseereme dåemiedimmien bïjre.

 

Dan gaavhtan maehtebe råajvarimmieh gaavnedh mah vihkeles daesnie jïh daelie. – Kaanne jeatjah maanah gåetesne årroeh? Daesnie jeatjah åerpenh? Guktie maanagïertesne? Maahta jearsoesvoetesoejkesjh darjodh, edtja hoksedh maana råajvarimmieh daelie jïh åvtese åådtje. Maana edtja skuvlesne aelkedh, jïh laavenjostoe etaati dåaresth lea gaajh vihkeles. Mijjieh geerve almetjh dah mah dïedtem utnieh maanan åvteste. Dïhte båajhtoeh aath lïereme, jïh dan åvteste tjoerebe maanam ikth vielie lïerehtidh mij reaktoe.

Renate B. Sjaastad AIM-goerehtallemen bïjre soptseste maanide vuelelen 12 jaepien båeries.

Spïeletijje: 1:25

R11

Mij Maanagåetie?

Staaten maanagåetie lea onne goevtese politijesne mij dïedtem åådtjeme byjrehtimmiem maanijste vuelelen 16 jaepien båeries sjïehteladtedh jïh  tjïrredidh,  mij jïjtje daaresjamme jallh lea væhna itjmies strååffemeaamhtesinie.  Mijjen barkoe maanagåetesne lea göökte bielide juakasovveme. Akte bielie lea meatandåapmerinie årrodh dejnie sjïehteladteme byjrehtimmesne, jïh maanafaageles raerieh jïh maanaperspektijvh vedtedh byjrehtimmine. Mubpien bielie maahta vååjnedh goh goh poliklinihkesne BUP:esne barkedh, gusnie maanah jïh eejhtegh dåastoehtibie,  dåeriedibie jïh viehkiehtibie mænngan politije dejtie byjrehtamme.

 

Dijjieh daamtaj maanah vuelelen govhten jaepien båeries dåastoehtidie?

Daamtaj maanah mah daaresjimmiem dååjreme jallh maanah mah væhnine orreme. Jïjnjesh dejstie Nöörjen maanagåetesne byjrehtibie.

​

Men ij gåessie jis såvma maana lea daaresjamme?

Ij gåessie jis såvma.

Nils Heldal jïh Kjell Olav Tømmerås ektesne soptsestieh mij lea Statens barnehus/ Staaten maanagåetie jïh magkeres viehkie destie åådtje. Eah leah gåessie maanah vuelelen 6 jaepien båeries maanagåatan åådtjem, mejtie sovmehte leah daaresjamme.

Spïeletijje: 1:01

KO1

Guktie maanajgujmie soptsestidh gïeh govhten jaepien båeries jïh nuerebh?

Maanagåetie seamma sjïere vuekiem goh politije nuhtjie byjrehtimmesne. Maanavaarjelimmiedïenesje aaj dam seamma vuekiem nuhtjie man nomme profesjonelle maanasoptsestimmie.

 

Gosse dejgujmie soptsestibie byjrehtimmien ålkolen dellie ånnetji jeerehte aamhtesistie aamhtesasse. Jis dïhte gie daaresjimmiem dååjreme sjïehteles viehkiem daarpesje, maehtebe traavmabåehtjierdimmine barkedh. Tjoerebe jeatjahlaakan dejgujmie soptsestidh mejtie såvma lea daaresjamme.  Daamtaj væhtah utnieh mah vuesiehtieh dah leah traavmah dååjreme. Kaanne tjoerebe traavmabåehtjierdimmine barkedh eannan dejnie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmine barkebe. Dellie aktem AIM gïetedimmiemanuaalem nuhtjebe.

Nils Heldal jïh Kjell Olav Tømmerås ektesne soptsestieh magkeres byjrehtimmievuekie maanagåetie sjïehteladteme byjrehtimmesne maanijste nuhtjie, gïeh leah væhnah orreme jallh mïedtelamme sjïdteme strååffemeaamhtesisnie, jïh guktie sjïehteles viehkiem vedtedh guhkiebasse.

Spïeletijje: 1:01

KO3

Jis akte maanagïertebarkije tjoeperde maanan seksuelle darjoemistie, maahta Maanagåetine rååresjidh?

Mahte fïerhten våhkoen åadtjobe dagkerh tellefovnh, nov gujht göökth asken ovmessie maanagiertijste jïh maanaskuvlijste gusnie maanah soptsestieh dah maam akt sijjen kråahpen vööste dååjreme, jallh maanah vuejnieh mah nåake aath jeatjah maanaj kråahpi vööste darjoeh.

 

Guktie raeriestidie?

Daate jeerehte itjmiesvoeten mietie. Våaroemisnie valkesetjoevkesem, akte systeeme mij Janusjarngeste Danmarkesne båateme, men akte man nomme Hegge lea dam vijriebassse evtiedamme. Desnie hijven buerkiestimmieh verries seksualiteeten bïjre jïh mij dïhte, jïh mij lea tjoeperdihks seksualiteete jïh mij lea skaaroehtihks seksualiteete ovmessie aalteredaltesinie.

Nils Heldal jïh Kjell Olav Tømmerås ektesne soptsestieh mejtie gåarede Maanagåatan ringkedh jïh dejgujmie rååresjidh.

Spïeletijje: 1:07

KO4

Jis maana lea 6 jaepien båeries jïh seksuelle dåemiedimmiem åtna. Gïeh daejtie maanide tjïelkeste?

Maanagïerte tjuara maanavaarjelimmiedïenesjem bïeljelidh gosse dagkeres maaneste tjoeperde. Jïh vijresåbpoe vuesiehtimmiem BUP:ese seedtedh gie maahta dejtie viehkiehtidh.

Nils Heldal jïh Kjell Olav Tømmerås ektesne soptsestieh Maanagåetie viehkiem juvnehte maanavaarjelimmeste jïh maana- jïh noerepsykiatrijestie.

Spïeletijje: 0:25

KO5

bottom of page