2.3. GÏETEDIMMIE TJOEPERDIHKS JÏH SKAAROEHTIHKS SEKSUELLE DÅEMIEDIMMESTE, bielie 2
Gïetedimmie gosse fer jïjnje jïjtjestimuleereme (onaanije)
Maana sæjhta stååkedidh jïh jeatjah maanajgujmie gaskesadtedh, men jis dam njaelkies dååjresem jïjtjestimuleereminie iktesth ohtsede, maahta gïerve årrodh maanam seerehtidh jïh onaanije maahta maanan iemie evtiedimmiem stööredh, jïh maanan stååkedimmiemaehtelesvoetem jïh sosijaale gaskesadtemem baajnehtidh.
Gosse maana sæjhta iktesth jïjtjemse stimuleeredh, daate hyperonaanije gohtjesåvva. Hyperonaanije maahta båajhtoeh teknihken bïjre årrodh jallh mestie akt rïpmedh, vuesiehtimmien gaavhtan jis vïssjehtåvva. Daate maahta vuesiehtidh maanan lea heaptoeh sov psykiske evtiedimmesne jïh byjresijstie ij guarkah mij lea buerie dåemiedimmie. Daamtaj gosse maana hyperonaanijine gïehtele dïhte maahta dam sosijaale ektiespïelem dassedh, dïhte oktegh sjædta jïh ij sïjhth mubpiejgujmie stååkedidh. Dahkoeh maanagïertebarkijistie lea daerpies.
Vuartesjh lissietjaalegem guktie dam gïetede.
Pornograafije, nedtevihte jïh eejhtegevaaksjome
Maana maanagïerteaaltarisnie ij edtjh pornograafijiem vuejnedh. Eah dah naan goerkesem utnieh guarkedh, jïh maehtieh destie bïllijidh jïh vearije sjïdtedh. Daate maahta dej seksuelle evtiedimmiem baajnehtidh nåakelaakan, vuesiehtimmien gaavhtan nåake lastoemaallh evtiedieh. Maanagïerte jïh eejhtegh tjuerieh hoksedh maanah aktem jearsoes digitaale aarkebiejjiem utnieh. Maehtieh eejhtegevaaksjomem daatovresne, lohkemefeallosne, mobijlesne jïh tv-esne sijjiedehtedh.
Fer jïjnje jïjtjestimuleereme (onaanije) ij leah oktegh akte daaresjimmievæhta
Hyperonaanije ij leah oktegh akte væhta maana lea daaresjimmiem dååjreme. Jis vååjnoe goh maana noerhkesåvva jïjtjemse stimuleeredh dellie sååjhtoe maana lea daaresjimmiem dååjreme jallh vaenie hoksem åådtjeme. Geerve almetjh tjuerieh maanan tsiehkiem goerehtidh jis dagkeres dåemiedimmiem vuesehte.
VIERHTIEH
Telia, apph maanide, gusnie åadtjoeh jïjnjem lïeredh jïh stååkedidh: https://www.telia.no/magasinet/tips/anbefalte-apper-barn-foreldrekontroll/
Ektiedimmie gaskem seksualiseradamme dåemiedimmie jïh jïjtje daaresjimmiem dååjreme
Maanah gïeh daaresjimmiem dååjreme, maehtieh jeatjah maanah tjabrehtidh meatan årrodh seksuelle stååkedimmine, men ij dïhte jiehtieh dah leah jïjtsh daaresjimmieh dååjreme. Læjhkan tjuara goerehtidh. Maana maahta soptsestidh jis ræhpas gyhtjelassh åådtje, jis mij akt nåake jallh maam akt luhpehts dååjreme. Gosse maanajgujmie seksuelle daaresjimmien bïjre soptseste dellie vihkeles daejredh doh jeenjemes maanah eah daejrieh dïhte mij sjugniehtåvva lea båajhtoeh. Dan åvteste lea buerebe gihtjedh mejtie gie akt maam akt dej vööste darjoeh maam eah lyjhkh, jallh demtieh sijjieh håvhtadamme sjidtieh maam akt darjodh maam eah sïjhth.
Dah mah smaave maanah daaresjieh, sveekes fysiske faamoem nuhtjieh, daamtaj nuekies båarasåbpoe årrodh jïh vielie guarkedh goh maana dorje, guktie maahta maanam nuhtedh. Maanah maehtieh såmskan sjïdtedh, jïh såemies maehtieh skåltoem daelie jïh daesnie, jallh mænngan, gosse båarasåbpoe sjidtieh jïh vielie guarkoeh destie mij sjugniehtovvi. Doh jeenjemes daaresjimmieh maanaj vööste aarhskuvleaalterisnie dorjesuvvieh naakenistie maanan lïhke, jïh gellie maanah gaerhtieh dam geerve almetem gie daaresjimmide darjoeji. dam tjuara måjhtelidh gosse tjoeperde jïh edtja maanine soptsestidh. Vuartesjh www.snakkemedbarn.no gusnie vielie maahtoem åadtjoeh, jïh guktie maahta haarjanidh “dam gïerve soptsestimmiem” maanine vaeltedh.
Maam maahtah darjodh jïh guktie maahtah gihtjh gosse maaneste tjoeperdh
Årroeh tjetskehke gosse tjoeperdihks dåemiedimmiem vuajnah. Mænngan dåemiedimmiem tjöödtjestamme maahtah gihtjedh: “Mij stååkedimmesne sjugniehtovvi?” jïh “Giïh jeatjebh naemhtie stååkedieh?” Gosse maana aalka soptsestidh ,tjoeperdimmie stuerebe jallh unnebe sjædta.
Jis vaestiedassem åadtjoeh mestie datne tjoeperdh, maahtah dam seamma raajesem ikth vielie gihtjedh jïh vuejnedh mejtie maana jïjtje soptseste, jallh maahtah jiehtedh “Soptsesth vielie dan bïjre” jallh “Manne sïjhtem vielie dan bïjre govledh”. Vuartesjh lissietjaalegem tsiehkiej bïjre.
Nuhtjh ræhpas gyhtjelassh
Pryövh ræhpas gyhtjelassh gihtjedh. Gihtjh gïem, mij jïh gusnie, dellie guhkebe vaestiedassh åadtjoeh, ij barre jaavoe jallh ijje. Gosse tjoeperdh maahtah vielie gyhtjelassh gihtjedh soptsestallemisnie. Aellieh naakenem neebnh jallh moenedh gie numhtie dorje! Aellieh “man åvteste” gihtjedh! Maanah maehtieh vïenhtedh dah maam akth dorjeme maam eah byörh darjodh.
Vihkele! Tjaelieh mænngan guktie gihtjih jïh pryövh baakoste baakose tjaeledh maam maana jeehti. Digkedh tjoeperdimmiem anonyjme maanavaarjelimmine jallh Statens barnehusine ektine, jïh raerieh åadtjodh maam maahtah vielie darjodh.
Eejhtegi ektiebarkoe
Eejhtegh tjuerieh bïevnesh åadtjodh tjåanghkoen jïh soejkesji tjïrrh mah aamhtesh maanagïerte maanajgujmie tjïrrehte. Soptsesth dovne verries jïh skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmien bïjre, jïh magkerh råajvarimmieh mah eejhtegigujmie ektine dorjesuvvieh. Bievnieh eejhtegidie tjoeperdimmiebïevnese maanavaarjelæmman ajve seedtesåvva luhpiedimmien namhtah eejhtegijstie jis maanan jielede jïh healsoe leah vaahresne. Amma jis tjoeperde maana vædtsoehvoetem ïh seksuelle daaresjimmieh dååjroe sov hoksealmetjijstie. Soptsesth guktie maanajgujmie soptsestibie, jïh maana åådtje frijjelaakan sov dååjresi bïjre soptsestidh . Maam maana lea jeahteme maahta anonyjme maanavaarjelimmine digkiedidh.
Gosse tjoeperde mejtie eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste leah vædtsoeh maanan vööste, maanam daaresjieh jallh eah maanese hoksem vedtieh
Gosse funterde maanan dåemiedimmien bïjre, lea vihkeles maanine soptsestidh. Daamtaj ij maana daaresjimmien bïjre soptsesth dan åvteste dïejvesh fååtese. Gosse ræhpas gyhtjelassh gihtjie, maahta maana jïjtse jïeleden bïjre soptsestidh. Jis sovmehte eejhtegh leah seksuelle daaresjimmieh jallh jeatjah såarhts vædtsoesvoetem maanan vööste dorjeme, jallh ij maanese hoksem vadteme, maahta gihtjedh “maam datne lyjhkh tjidtjine/aehtjine ektine darjodh?” jïh “maam ih lyjhkh tjidtjine/aehtjine ektine darjodh?” Datne maanam böörh vielie dan bïjre soptsestidh maam dïhte dååjroe.
Vihkele datne maanese dåemedh guktie provhkh jïh jaahkods årrodh, jïh sjïehteladtedh jïh nuepieh stååkedimmesne jïh lohkemeboelhkesne nuhtjedh, gosse kaanne maana aalka soptsestidh. Nuhtjh nuepiem gosse vuajnah sjeahta ræhpas gyhtjelassh gihtjedh, jïh goerehth hoksetsiehkiem bielelen åvtelhbodti vïenhtedh datne daajrah. Dokumenteerh gyhtjelasside jïh vaestiedasside. Daate lea vihkele jis aamhtesem politijese bïeljele mænngan.
Guktie gorredidh dam gie daaresjimmiem dååjreme
Maana gie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem dååjreme hijven viehkiem daarpesje. Soptsesth maanese dïhte lea jearsoes jïh datne sïjhth viehkiehtidh. Goltelh maam maanam jeahta jïh baajh maanam soptsestimmiem stuvredh. Gihtjh ræhpas gyhtjelassh jïh dokumenteerh gyhtjelasside jïh vaestiedasside. Digkedh jeatjah maahtojne, vuesiehtimmien gaavhtan healsoeskïemtjesååjhtere jïh BUP. Bïevnieh eejhtegidie mij heannede prosessesne. Vedtieh aalteresjiehteles bïevnesh maanese dan bïjre mij sjugniehtåvva prosessesne.
Guktie maanam skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmine gorredidh
Maanah gïeh skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem mubpiej vööste åtna, maehtieh vaahresne årrodh jeatjabistie ålkoestamme sjïdtedh, jïh skåltoedomtesem damtedh. Dej åvtehistovrije lea daamtaj gellielaaketje jïh prååsehke, jïh hoksem daarpesjieh seammalaakan goh maanah mah daaresjimmiem dååjreme. Dah jearsoes geerve almetjh daarpesjieh mah sïjhtieh pryövedh guarkedh mij lea dåemiedimmien fåantoe, jïh tjïelkelaakan vuesiehtieh sijjieh sijhtieh maanam dej gïerve aatigujmie viehkiehtidh. Guktie dan bïjre soptseste lea jearohke maanan aaltaristie jïh funksjovne. Bievnieh maanam dan bïjre mij sjugniehtåvva prosessesne. Bievnieh aaj eejhtegidie abpe prosessen tjïrrh. (jis daate jearsoe maanese).
Maanam raastenrastah dahkoej vööste vaarjelidh:
-
Årroeh stïeresne stååkedimmesne, gaajh vihkeles gosse tjidtjie-, aehtjie- jïh maanastååkedimmiem stååkedieh jïh dåakterestååkedimmesne.
-
Årroeh stïeresne/ vaaksjoeh maanam jis jienebh leah onnegåetesne (aellieh baajh maanam oktegh årrodh mubpiejgujmie onnegåetesne).
-
Lïhkebisnie årrodh ålkone.
-
Vuartesjh Jearsoesvoetesoejkesjem lissietjaalegen nuelesne.
VIERHTIEH
Seksuelle dåemiedimmie: https://www.seksuellatferd.no/
Traavmavoerkes geatskanimmie maahta hijven vuekie årrodh maanide dåastoehtidh
Daamtaj maahta gïerve maanese årrodh soptsestidh dan bïjre maam jïjtje lea dååjreme, jallh jïjtje dorjeme, dan åvteste ij dïhte daejrieh guktie edtja årrodh jallh eah baakoeh utnieh guktie buektehte soptsestidh. Dagke naakenh leah dejtie håvhtadamme sjaevehts årrodh, jallh stoerre lojaliteetem demtieh dïsse gie vesties dej vööste orreme. Maahta gïerve årrodh jis maana seksuelle daaresjimmieh dååjreme, jïh dïhte hijven domtesh jïh positijve tsåatskelesvoetem åådtjeme mejtie eah ektedh “mïsse akt nåake”.
Seammalaakan dïhte gie seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtamme maahta baakoeh jïh voerkesvoetem fååtesidh heannadimmien bïjre. Akte våårege jïh vijsies geatskanimmie maanide lea dan åvteste daerpies, jïh voerkeslaakan dej golme maadthvæhtajgujmie traavmavoerkes geatskanimmesne barkedh: Jearsoesvoete, ektiedimmie jïh affektereguleereme. Jearsoesvoete jïh hijven ektiedimmie åadtjobe gosse lea maanan lïhke, stïeresne årrodh jïh ïedtjem utnedh maana hijven åtna.
Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas
Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas
Maahta fer jïjnje negatijve sjïdtedh jis maana onaneerie?
Mijjieh dejtie såemies aejkien hyperonaniste gåhtjobe, jïh hyperonaniste lea daamtaj maana gie iktesth onaneerie. Ij sosijaale maanagïertesne sjïdth vuesiehtimmien gaavhtan, dan åvteste oktegh tjahkasjieh jïh jïjtjemse akten aaten jallh raajhpesen vööste knugkieh. Eah buektehth sosijaale sjïdtedh, jïh eah sijhth. Dah maehtieh dovne tjahkasjidh guvviedidh jïh jïjtjemse båetskien jallh stovlen vööste knugkedh. Jïh dellie joekoen daamtaj doh geerve almetjh mah desnie, eah rikti daejrieh maam edtjieh darjodh. Eah sïjhth meatodh maana onaneereminie, men funterdieh “maam edtjebe daelie darjodh?” “Tjoerh daesnie guvvedh”. Pryövoe maanese jiehtedh edtja meatan årrodh. “Daelie tjoerh guvviedidh” - Jïh dle ussjede “Maam maana dorje?” Men kaanne aalkeme dan bïjre barkijedåehkesne soptsestidh.
Akte maana gie iktesth onaneerie, tjuara sosijaale sjïdtedh, daate lea maanagïertebarkiji dïedte. Manne provhkem jiehtedh akte golme njieljien båeries maana ij buektehth hyperonanijem jïjtse tjöödtjestidh, dïhte viehkiem daarpesje. Mijjieh vuejnebe datne lyjhkoe dov tsavnojne murriedidh, gosse maanagïertesne ih maehtieh naemhtie darjodh. Akte barkije edtja maanam meatan fulkedh unnemes medtie luhkienjieljieh biejjieh. Jïh edtja darjomh maanese vedtedh, maanam stååkedimmesne viehkiehtidh eannan aalka onaneeredh. Såemies maanah måarehks sjidtieh. Jis aalkeme tsavnojne murriedidh, kaanne aaj orgasmem åådtje. Men såemies maanah buektiehtieh dejnie orrijidh. Dellie akte geerve almetje tjuara maanine årrodh jïh dam viehkiehtidh eannan aalka onaneeredh; båetieh guvvedh jallh edtjebe olkese mïnnedh. Dellie edtjebe daam darjodh. Kaanne dah nööremes maanah aelkieh dejnie orrijidh, juktie darjomesh åadtjoeh mejtie tuhtjieh luste, jïh kaanne tuhtjieh luste mubpiejgujmie stååkedidh. Daajram buerie dååjrehtsh dejnie, jïh maahta nuhteligs årrodh.
Nils Heldal jïh Margrete W. Aasland ektesne soptsestieh fer jïjnje hyperonaanijen bïjre jïh guktie maahta maanah viehkiehtidh gieh daejnie tjabreminie.
Spïeletijje: 2:16
M6
Jis datne leah maanagïertebarkije jïh desnie akte maana mij fer jïjnjem onaneerie. Mij dov raerie? Maam barkije edtja darjodh?
Naan aejkien dagkerh tellefovnh åadtjoem. Jïh daajram hov såemies maanah leah dagkerh hyperonanisth.
Datne tjoerh dam defineeredh.
Jaavoe, dam edtjem. Akte hyperonaniste lea maana gie iktesth onaneerie jïh jïjtse tsavnojne murrede, jïh ij sosijaale jeatjah maanajgujmie sjïdth, dïhte sæjhta jïjtse veartenisnie årrodh jïh ij sïjhth meatan årrodh stååkedidh. Manne ussjedem jis daate maanagïertesne deahpede, dellie lea maanagïertebarkiji dïedte maanam stååkedimmien sïjse viehkiehtidh. Dah tjuerieh maanajgujmie soptsestidh eannan aelkieh stååkedidh, men – mijjieh seksolåågh kaanne vïenhteme jis maana fer jïjnjem onaneerie dellie dan åvteste orgasmem sijhtieh. Jis maana jeahta tsavnosne sokngehte, naan seksolåågh jeahteme “hohoh sokngehte sokngehte”. Men daejrebe maana maahta atopiske ekseemem vueliekråahpesne utnedh, dellie maahta sokngehtidh. Jïh aaj maahta psoriasisem vueliekråahpesne utnedh. Ovmessie vaejvieh vueliekråahpesne maehtieh sokngehtidh, jïh dellie njaelkie domtoe jis sokngehte.
Dellie provhkem jiehtedh jis maana fer jïjnjem onaneerie, lea vihkeles dåaktarasse vaedtsedh, jïh maanan tsavnoem goerehtidh, maahta atopiske ekseeme jallh mij jeatjah årrodh mij sokngehte, vuesiehtimmien gaavhtan psoriasise. Dåaktere tjuara maehteles årrodh jïh maanan vueliekråahpem vaaksjodh. Såemies aejkien daate maahta aalkoetsiehkine årrodh, men aaj sååjhtoe maana tuhtjie njaelkie jïjtjemse damtehtidh jïh tsavnojne murriedidh. Guktie lea maanine? Dïhte håjnan? Dan tjåejjie jïjnjem baektjede? Dan åejjieh saejriedieh? maanan kråahpegïele vuesehte satnine ij hijven? Dïhte måvhkan sïjse gadtja jallh daamtaj gadtjemeinfeksjovnh åtna?
Daate maahta tjoeperdimmine årrodh?
Jaavoe, maahta tjoeperdimmine årrodh. Kaanne dah onaneerieh dan åvteste jïjtjemse soelkehtieh. Men såemies maanah tuhtjieh daate lea njaelkies. Mijjieh tjoerebe maanajgujmie soptsestidh, jiehtedh numhtie ij gåaredh maanagïertesne darjodh. Men åvtelen maana lea golmen jaepien båeries gåarede maanam tjöödtjestidh. Mijjieh daejrebe ij gåaredh vuertedh jis maana lea golmen jaepien båeries jïh tjastem sæjhta. Jis tjastem sæjhta, dellie dam daelie sæjhta. Ij gåaredh guhkies raajrosne vuertedh, maana tjyöre goske sov våaroe. Men gosse leah 5-6 jaepien båeries, dellie daejrieh mij gåarede daesnie jallh dusnie darjodh. Frontalappe lea riejries. Dah edtjieh buektiehtidh vuejnedh mejnie maahta vuertedh, jallh maam tjuerieh dallah darjodh. Daate lea evtiedimmien gaavhtan. Mijjieh tjoerebe maanajgujmie soptsestidh “Datne åadtjoeh tsavnine murriedidh, men tjoerh vuertedh goske gåatan båatah”. Kaanne maahtah oktegh nalhketjïehtjelasse vaedtsedh, jïh bååstede mænngan båetedh?” Daate lea haestemh geerve almetjidie. Hijven gåarede jis ij naan tjoeperdimmie utnieh, jïh ektiespïele hoksealmetji gaskem lea hijven. Kaanne lea numhtie gåatesne aaj. Såemies maanah aelkieh onaneeredh jis vïssjehtuvvieh. Tjuara gaskesadtemem maanan jïh fuelhkien gaskem utnedh jïh vaaksjodh mejtie lea jeatjah fåantoeh man åvteste maanine ij dan hijven.
Nils Heldal jïh Margrete W. Aasland ektesne soptsestieh jis jïjnjem jïjtse tsavnosne damtehte, maahta maam akt jeatjah årrodh, jïh ij fer jïjnje hyperonaanijen gaavhtan. (hyperonanije) Vuesiehtimmien gaavhtan maahta ekseeme jallh infeksjovne årrodh.
Spïeletijje: 4:44
M7
Manne måjhtam akten aejkien gosse tjïehtjelasse böötim, manne aaj maanagïertesne barkeme, jïh deejrim akte nïejte jïh akte baernie lin desnie. Manne oksesne beenghkim, manne iktesth provhkem oksesne beenghkedh gusnie maanah tjïehtjelisnie. Daajram dah leah desnie, eah åadtjoeh fer guhkiem oktegh årrodh. Manne gihtjim “hei, maam dijjieh stååkedidie?” Jïh desnie göökte – akte nïejte jïh akte baernie gïeh ligan båadtsode jïh bïjre jarkan goegkerdigan jïh sinsitnien råvvesne hepsiehtigan. Vaajmoe tseepmi, manne ussjedim mij akt lij båajhtode. Men im lim dej guaktijste aarebi tjoeperdamme. Manne soejme gïeline gihtjim “maam dåtnoeh stååkedidien? “Bïenjem stååkedien”. Dïhte akte skoerhtjem åådtjeme jïh daejrebe bïenjh sinsitnien råvvesne hepsiehtieh, ij goh?” Jïh delie åadtjoejin dam stååkedimmiem stååkedidh. Ånnetji gieltegs lij.
Margrete W. Aasland nïejten jïh baernien bïjre soptseste mah sinsitnien råvvesne hepsiehtin, jïh man åvteste numhtie darjoejin.
Spïeletijje: 0:42
M13
Mubpien aejkien, tjïehtjelasse böötim, desnie golme nïejth jïh akte baernie båadtsode guelpesne gællasjin. Dah lin medtie vïjhten jaepien båeries jïh manne gihtjim “Maam dijjieh stååkedidie?” “Mijjieh åarjene”, jïh “Mijjieh biejjh-guakosne gællasjibie.” Åejjesne kaanne åssjalommesh båetieh mejtie daate lea nåake jallh skaaroehtihks seksualiteete. Barkijh jallh eejhtegh maehtieh dagkeres åssjalommesh åejjesne åadtjodh. Væjsehke gihtjedh “maam dijjieh stååkedidie?”.
Margrete W. Aasland dej båadtsoes maanaj bïjre soptseste gïeh guelpesne stååkedimmietjïehtjelisnie gællasjin, jïh man åvteste dam darjoejin.
Spïeletijje: 0:38
M14
Maahtah dijjen ovmessie båehtjierdimmienuepiej bïjre soptsestidh?
Daate maahta ånnetji jeerehtidh BUP’este BUP’ese. Manne maanadåehkesne barkeminie, jïh desnie traavmaööhpehtimmiem åtnam, man nomme TF CBT- traavmafokuseradamme kognitijve dåemiedimmieterapije.
Sïjhth ånnetji daan båehtjierdimmien bïjre daejredh? Smaave maanajgujmie gåarede elementh destie nuhtjedh, juktie dïhte vielie verbaale goerkesem kreava, jïh dah tjuerieh buektiehtidh buerkiestidh. Åajvahkommes aktem vuekiem nuhtjem man nomme EMDR. Englaanten gïelesne lea “Eye Movement Desensitrization and Reprocessing”.
Åssjalommes lea bilateraale stimuleereme, gusnie ussjede maahta åelkies jïh gårroeh aajlabieliem stimuleeredh, goh tjelmide svïhtjedh jallh auditijve stimuleereme gusnie tjoejh fïere guhten bielesne åtna, jallh stimuleereme fïere guhten gïetesne, “tapping jallh buzzere” Dellie tsåatskelesvoetem dovne traavmese jïh stimuleeremasse åådtje. Gïetedimmie jïh bïeljelimmie maahta varkebe juhtedh gosse åådtje traavmasymptomigujmie barkedh.
Nils Heldal jïh Renate B, Sjaastad ektesne soptsestieh ovmessie båehtjierdimmievuekiej bïjre mejtie BUP faala.
Spïeletijje: 1:33
R13
Eejhtegh gujht åadtjoeh daejredh mij sjugniehtåvva. Guktie dah sïejhmemes reageerieh?
Daamtaj tjarke bååhperieh. Kaanne naakenh dam sovmehtamme ståantetjem. Naakenh tjarke bååhperieh, jïh mijjieh tjoerebe astedh dejgujmie årrodh, dah tjuerieh åadtjodh sijjen åssjalommesi jïh domtesi bïjre soptsestidh. Mijjieh eejhtegidie bïhkedibie traavmabaseradamme geatskanimmien jïh traavmabaseradamme hoksevoeten bïjre. Edtja maanide jearsoesvoetem jïh veanhtadihksvoetem vedtedh. Mijjieh viehkiehtibie guktie maanah maehtieh jïjtsh domtesh stuvredh, jïh doh jearsoes geerve almetjinie årrodh giejtie maanah maehtieh båetedh. Aktene fuelhkesne sååjhtoe jienebh maanah aaj, mah dam seamma dååjresem utnieh. Men jis ajve akte dejstie maanijste mah daaresjimmieh dååjreme maehtebe soptsestimmieh åerpenigujmie jallh fuelhkine utnedh - guktie maehtebe fuelhkiem bööremeslaakan gorredidh.
Nils Heldal jïh Renate B, Sjaastad ektesne soptsestieh guktie eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste bïhkedidh guktie maehtieh sijjen maanam dåarjoehtidh gie seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtamme.
Spïeletijje: 1:13
R14
Soptsestimmieh jïjnjem kreava?
Jaavoe, dam sïjhtem jiehtedh. Såemies aejkien sååjhtoe eejhtegh leah jïjtjh daaresjimmiem dååjreme, man åvteste vïerrebe sjædta dejtie. Tjuara eejhtegidie aaj gorredidh, juktie dah leah aehpesne jïh gåetesne abpe dygnem jïh edtjieh maanide gorredidh. Dellie ovmessie symptomevæhtah maehtieh båetedh.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh maahta geerve årrodh eejhtegidie gorredidh mah aehpesne.
Spïeletijje: 0:26
R15
Mam sïjhth jiehtedh eejhtegh utnieh vihkele jis sijjen maana lea mïedtelimmieh dååjreme?
Dah utnieh vihkele sijjen maana edtja viehkiem åadtjodh. Dah sijhtieh mijjieh edtjebe maanide dïrregh vedtedh, guktie dah maehtieh hijven utnedh mænngan sijjen jieliedisnie. Eejhtegh billieh maanah eah hijven åadtjoeh mænngan, jïh maanan vijriesåbpoe evtiedimmeste jïh seksualiteeteste tjoeperdidh.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh eejhtegh/dam mah eejhtegi åvteste sïjhtieh maana edtja viehkiem åadtjodh.
Spïeletijje: 0:27
R3
Maehtieh skåltoem damtedh?
Muvhth eejhtegh maehtieh sån dam darjodh. Vuesiehtimmien gaavhtan jis maana gïen luvnie eejehtallemisnie orreme, jallh maanasåjhtere dagke lea maanam daaresjamme.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh eejhtegh maehtieh skåltoem damtedh dan åvteste mij sjugniehtovveme.
Spïeletijje: 0:16
R4
Guktie eejhtegh dåemiedieh gosse dej maana seksuelle dåemiedimmine mïedtelamme?
Eejhtegh maehtieh joekehtslaakan dåemiedidh. Såemies alvehtsisnie. Såemies maehtieh ussjedh ij daate dan vaarege. Såemies maehtieh ussjedh daate lij ovsåvhtan stååkedimmie. Såemies maehtieh ussjedh ij mov maana naemhtie darjoeh. Daate lea gaajh jearohke eejhtegijstie, kaanne jïjtjh leah seksuelle daaresjimmieh dååjreme, mojhtesh leah båateme - jallh mij akt tjidtjie gon aehtjien gaskem deahpadamme. Mij seksuelle daaresjimmie? Mij kraanskome? Mij seksuelle stååkedimmie? Sååjhtoe daah maanah tjuerieh boelhketjem vuertedh goske vijresåbpoe vuesiehtæmman seedtesuvvieh, jïh eejhtegidie sån aaj prosesse orreme.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh eejhtegi reaksjovni bïjre gosse dej maana lea jeatjebh seksuellelaakan mïedtelamme.
Spïeletijje: 1:01
R12
Mij dutnjien jïjnjemes bïevnesh vadta? Doh hijven gyhtjelassh gihtjedh jallh vaestiedassh goltelidh?
Manne vïenhtem vaestiedasside goltelidh, jïh tjåejjiedomtesem damtehtidh. Dah edtjieh jearsoes mannine årrodh, jïh damtedh sijjieh maehtieh gaajhkem jiehtedh, jïh manne maahtam gaajhkem govledh. Manne jïjnjem ektiedimmigujmie barkem eannan aelkebe. Dellie maahtam rïekte gyhtjelassh gihtjedh, jïh dah daejrieh manne gaajhkem tööllem maam jiehtieh.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh maana edtja jearsoes årrodh satne maahta gaajhkem terapeevtese jiehtedh.
Spïeletijje: 0:40
R1
Man guhkiem ryöhkoe maanan leajhtadimmiem åadtjodh?
Manne daamtaj dååjrehtem maanah naa varke jearsoes sjidtieh.
Tjuara maanine vuejnedh jïh ånnetji dej daltesisnie årrodh. Tjuara maanan aalterem krööhkestidh jïh gïelem veeljedh maanan aalteren mietie, man gåhkese skearkagamme jïh evtiesovveme.
Nils Heldal jïh Renate B. Sjaastad ektesne soptsestieh leajhtadimmiem bigkedh maahta varke sjugniehtovvedh.
Spïeletijje: 0:25