2.3 HÁLDDAŠIT VÁIVVAHEADDJI JA VAHÁTLAŠ SEKSUÁLA LÁHTTEMA, 2. OASSI
Gieđahallat badjelmearálaš iešstimulerema (onaneren)
Buorit vásáhusat iešstimuleremis sáhttet muhtin mánáid stoahkama ja oktavuođaid hehttet. Máná lea váttis sollet ja onaneren sáhttá čuohcat lunddolaš ovdáneapmái ja doaibmamii, ja váikkuhit máná stoahkanmáhttui, dávggasvuhtii ja sosiála oktavuhtii.
Go onaneren čuohcá oalát mánnái, de dat gohčoduvvo hyperonaneren. Hyperonaneren sáhttá boasttu teknihka geažil dahje lea omd. báhtareapmi láittastuvvamis. Sáhttá maid mearkkašit ahte mánás leat hehttehusat psyhkalaš ovdáneamis, iige fuobmá makkár láhttenvuohki birrasis lea dohkalaš. Dat mii dávjá dáhpáhuvvá hyperonanerema oktavuođas, lea ahte mánná gáhččá eret sosiála ovttasdoaibmamis, bissu iešalddis iige vuostáiváldde stoahkanbovdehusaid. Nu ahte vaikko man birra livččii sáhka, de gáibiduvvo doaibma mánáidgárdebargiin. Geahča mildosa mas oaidná ovdamearkkaid gieđahallamii.
Pornografiija, neahttamáhttu ja váhnenkontrolla
Mánáidgárdeagát mánát eai galgga geahččat pornografiija. Sis eai ipmir dan maid vásihit, ja sii sáhttet ballat. Dat sáhttá čuohcit sin seksuála ovdáneapmái negatiivvalaččat, go sii gártet omd. ovddidit heivemeahttun jurddašanmálliid. Danne fertejit mánáidgárddit ja fuolaheaddjit fuolahit oadjebas digitála árgabeaivvi mánáide. Dan sáhttet dahkat go installerejit nu gohčoduvvon váhnenkontrolla, nugo mátketelefovdnii, neahttabrehttii, dihtorii ja TV:i.
Badjelmearálaš onaneren ii iešalddis mearkkaš veahkaválddi
Hyperonaneren ii leat iešalddis mearka ahte mánná vásiha veahkaválddálašvuođa. Bággostimuleren sáhttá baicce čájehit ahte mánná lea vásihan veahkaváldima dahje eará fuolahusváilli. Dákkár láhtten gáibida, ahte ollesolbmot guorahallet dárkileappot máná dili, vai áddejit máná láhttema.
RESSURSAT
Telia, stoahkan- ja oahppanáppat mánáide: https://www.telia.no/magasinet/tips/anbefalte-apper-barn-foreldrekontroll/
Seksuála láhttema ja veagalváldima oktavuohta
Mánát geat gillájit seksuálalaš veagalváldima sáhttet bágget eará mánáid searvat seksuálalaš stoahkamii, muhto ii leat daddjon ahte sii geat čájehit seksuálalaš láhttema leat veagalváldon. Dat ferte aŋkke iskojuvvot. Rabas gažaldagaid bokte sáhttá mánná dávjá muitalit jus lea vásihan juoidá mii lea unohas dahje lobiheapme. Go hupmá mánáiguin seksuálalaš vearredaguid birra lea dehálaš muitit ahte eanaš mánát eai dieđe ahte dat mii dáhpáhuvvá lea boastut. Danin lea vuohkkaset jearrat dahkágo oktage juoidá maid ii oktage eará daga, maid ieš dovdá unohassan, dahje dovdá bággejuvvon dahkat.
Veahkaválddálašvuohta smávva mánáid vuostá dáhpáhuvvá hárve fysalaš fámuin, go dávjá lea doarvái leat boarrásat ja áddet eanet go mánná, vai sáhttá ávkkástallat máná. Dát sáhttá moivvi dáhkat sidjiide, ja muhtimat soitet dovdat sivalažžan dilálašvuođas, go boarásmuvvet ja ipmirdit eanet. Eanaš veahkaválddálašvuođaid ovdaskuvlaahkásaš mánáid vuostá dahká soames geas lea lagas oktavuohta mánnái, ja oallut mánát leat buorit dan olbmui. Dan ferte váldit vuhtii go hállá mánáiguin fuolastuvvama birra. Geahča muđui www.snakkemedbarn.no gos gávnnat eanet dieđuid ja hárjehala "dan váttis ságastallama" mánáiguin.
Rávvagat maid sáhttá dahkat ja jearrat jus balla ahte iežas mánná lea gillán
Leage sáhkkii go oainnát láhttema mii fuolastuhttá. Maŋŋá go leat hehtten láhttema, de sáhtát jearrat: "Mii stohkosis dáhpáhuvai?" ja "Gii vel stoahká nie"? Go mánná muitala, de vuorjašupmi unnu dahje stuorru.
Jus oaččut vástádusa mii fuolastuhttá, de sáhtát geardduhit cealkaga ja geahččat joatká go mánná ieš, dahje sáhtát čuovvolit: "Muital eambbo dan birra" dahje "Háliidan gullat eambbo dan birra". Geahča mildosa dilálašvuođaid birra.
Jeara rabas gažaldagaid
Geahččal álggahit ságastallama rabas gažaldagaiguin. Dakkár gažaldagat álggahuvvojit: Gii, mii, gos, vai oaččut vuđoleabbo vástádusaid go dušše juo dahje ii. Go don leat ságastallamis ja fuolastuvat, de sáhtát áinnas jearrat eanet gažaldagaid. Ale buvtte evttohusaid ja árvádusaid dan birra gii vejolaččat dan dahká! Garvve maiddái " manne" - gažaldagaid, go dat addá mánnái dovddu ahte lea lobihemiid bargan.
Dehálaš! Čále makkár gažaldagaid jerret ja geahččal čállit maid mánná vástidii. Ságaškuša iežat fuolastuvvama namaheamet mánáidsuodjalusain dahje Stáhta mánáidviesuin, ja oaččo rávvagiid maid sáhtát bargat viidáseappot.
Váhnenovttasbargu
Dieđit váhnemiidda čoahkkimiin ja plánemiin makkár fáttát sin mánát ohppet. Muital sihke dearvvašlaš ja vahátlaš seksuála láhttema birra ja makkár doaimmat biddjojit johtui váhnenovttasbarggus. Muital ahte mánáidsuodjalussii galgá dieđihit vuorjašumi váhnemiid miehtama haga, dušše dalle go mánás lea heagga- ja dearvvašvuođaváralaš dilli. Dat mearkkaša ahte ferte dieđihit jus mánná gillá veahkaválddálašvuođa ja seksuálalaš illasteami fuolaheddjiid beales. Muital mo mii hupmat mánáiguin, ja ahte dat maid mánná dadjá, váldojuvvo vuhtii ja ávžžuhuvvo muitalit eambbo. Mánná beassá hupmat friddja dan birra maid lea vásihan ja cealkámušat sáhttet ságaškuššojuvvot anonymalaččat mánáidsuodjalusain.
Jus vuorjašuvvá ahte váhnemat/fuolaheaddjit vaháguhttet máná veahkaválddálašvuođain, veahkaváldimiin dahje fuolahisvuođain
Go imaštallá máná láhttema, de ferte hupmat mánáin. Dávjá mánát eai muital veahkaválddálašvuođa birra daningo sis váilot doahpagat vásáhussii. Rabas gažaldagaid bokte mánná sáhttá muitalit iežas duohtavuođa Jus váhnemat eahpidit leago mánná gillán seksuálalaš vearredaguid dahje earálágan veahkaválddálašvuođa ja fuolahusvátnivuođa, de sáhttá jearrat dakkár gažaldagaid go "Maid don liikot bargat etniin/áhčiin?" ja "Maid don it liikot bargat etniin/áhčiin?". De bovde hupmat eanet dan birra maid son vásiha.
Lea dehálaš leat einnostahtti ja oadjebas, ja lágidit ja geavahit vejolašvuođaid stoahkamis ja lohkanbottuin. Dat sáhttá addit mánnái vejolašvuođa muitalit. Jearat rabas jearaldagaid go heive, ja guorahala fuolahandilálašvuođa. Duođaš gažaldagaid ja vástádusaid. Dát lea dehálaš jus ášši maŋŋel dieđihuvvo politiijaide.
Fuolaheapmi dasa gii lea gillán
Mánná gii lea gillán vahágahtti seksuálalaš láhttema dárbbaha buori veahki. Máná šaddá oadjebassan go muitalat ahte don áiggut fuolahit ja veahkehit. Guldal ja divtte máná jođihit ságastallama. Bija rabas gažaldagaid ja duođaš gažaldagaid ja vástádusaid. Ávkkut eará gelbbolašvuođa, omd. dearvvašvuođadivššára ja BUP. Muital váhnemiidda mii dáhpáhuvvá proseassas. Atte maid mánnái dieđuid mii barggadettiin dáhpáhuvvá, dieđuid mat heivejit su agi ektui.
Áimmahuššat máná geas lea vahátlaš seksuálalaš láhtten
Mánát geat dahket vahágahtti seksuála daguid sáhttet vásihit ahte olgguštuvvojit iežaset birrasis, ja maiddái dovdet ahte sii vašuhit iežaset. Sin ovdahistorjá lea dávjá máŋggabealat ja rašši, ja sis lea stuorra dárbu fuolahuvvot seamma ládje go mánát geat leat gillán. Sii dárbbašit oadjebas ollesolbmuid geat beroštit ipmirdit mii lea sivvan láhttemii, ja geat čielgasit muitalit ahte sii áigot veahkehit máná váttis áššiiguin. Vuohki mo dán birra hubmojuvvo, lea čadnon máná ahkái ja movt son doaibmá. Muital mánnái ja váhnemiidda mii dáhpáhuvvá dađistaga proseassas (jus nu lea sihkar dahkat).
Suodjal máná dahkat ođđa rádjerasttildeaddji daguid ná:
-
Lahkosis leat stoahkamis, earenoamážiid eadni, áhčči ja mánná-stoahkamis ja doavttirstohkosis.
-
Lahkosis leat/bearráigeahččat máná go máŋgasat leat hivssegis (Ii divtte máná okto leat eará mánáiguin hivssegis).
-
Olgoáiggis leat lahkosis.
-
Geahča muđui Oadjebasvuođaplána mildosiin.
RESSURSAT
Seksuealla láhtten: https://www.seksuellatferd.no/
Traumadiđolaš lahkoneapmi sáhttá leat buorre vuohki go máná deaivá
Máŋgii mánáide lea váttis muitalit vásihusainis dahje daguinis birra, daningo sii eai soaitte diehtit eará dahje sis váilo sátneriggodat. Muhtimat sáhttet maid jávohuvvat dahje dovdat stuorra oskkáldasvuođa dasa gii/geat dahká sidjiide vahága. Dat mii lea váttis go gillá seksuálalaš veagalváldima, lea ahte dat sáhttá addit mánáide buriid dovdduid ja positiivvalaš fuomášumi mii ii čatnas "bákčasii".
Seammás sáhttá leat nu ahte olbmos geas lea leamaš seksuálalaš láhtten, váilot sánit ja diehtu dáhpáhussii. Danne dárbbašuvvo várrugas ja jierpmálaš lahkonanvuohki mánáide. Dat leat golbma váldocakki traumadiđolaš lahkoneamis: Oadjebasvuohta, relašuvdna ja dovdduid muddet. Oadjebasvuohta ja buorre oktavuohta šaddá go máná čuovvola nannosit, lea olámuttos ja berošta ahte mánás lea buorre dilli.
Illustrasjon: Jens A. Larsen Aas
Illustrašuvdna: Jens A. Larsen Aas
Sáhttá go dat šaddat negatiivvalažžan go mánát onanerejit?
Mii gohčodit daid muhtimin hyperonanistan, ja hyperonanista lea dávjá mánná gii onanere álelassii. Mánát eai sosialiserejuvvo ovdamearkka dihte mánáidgárddis, go sii čohkkájit okto ja onanerejit diŋggaid vuostá dahje ruvvejit lihpara vuostá. Sii eai máhte sosialiseret, eai ge háliit. Sii sáhttet sárggodettiin maid ruvvet juolgán, dahje stuolu vuostá mas čohkká. Ja de lea hui dávjá nu ahte ollesolbmot birrasis soitet garvit geahččamis, go eai dieđe maid sii galget ja jurddašit "maid mii bargat dál?". Sii soitet dadjet:"Dál fertet sárgut!", vai mánná oassalastta. Ja de jurddašit "maid diet mánná bargá?", jus ii leat de jo álgán hupmat dan birra bargiidjoavkkus.
Mánná gii hyperonanere álelassii, ferte sosialiserejuvvot. Dat lea mánáidgárdebargiid ovddasvástádus. Mánná gii lea golmma njeallje jahkásaš ii nákce heaitit veahki haga. Mii oaidnit don liikot cissáin njabbát, ja go leat mánáidgárddis de it sáhte aivve njabbát. Lea liigebargi gii galgá dan máná čuovvut 2 vahkku. De ferte máná hástit doaimmaid bargat, ja veahkehit sin stoahkagoahtit ovdal álgá onaneret. Muhtin mánát suhttet hui ládje álggos, jus lea álgán njabbát cissáin ja háliida orgásma vai gerget - muhtimat fas nákcejit maŋidit dan. Rávisolbmot fertejit mánáid veahkehit stoahkagoahtit, ovdal ollejit álget onaneret. Sáhttá hástit sin doaimmaide mat leat suohttasat, vai sii stohket eará mánáiguin. Leat buorit vásáhusat dien vuohkái, ja dat doaibmá bures.
Nils Heldal ságastallá Margrete W. Aaslandain badjelmearalaš iešstimulerema birra (hyperonaneren) ja movt sáhttá veahkehit mánáid geat rahčet dainna.
Čuojahanáigi: 2:16
M6
Jus leat mánáidgárdebargi ja dus lea mánná gii ollu onanere. Mii lea du ráva? Maid bargi galgá bargat?
Juo, danin go muhtumin oaččun maid telefovnnaid. Ja mun dieđán ahte muhtin mánát sáhttet leat hyperonanisttat.
Dan fertet defineret.
Juo, dan dagan. Hyperonanistta lea mánná gii álo onanere ja njabbá cissáinis, iige sosialisere eará mánáiguin, manná iežas máilbmái ja ii háliit stoahkat go earát stohket. Jus dat lea mánáidgárdemánná, de lea bargiin geatnegasvuohta máná veahkehit stoahkamii. Sii fertejit mánáin hupmat ovdal stoahkagoahtá, muhto - dás lea smávva parentesaš maid lea dehálaš namuhit - jáhkán ahte mii sexologat ja erenoamážit boarráset genarašuvnna sexologat, leat váikkuhan dan oainnu jus onanere olu de lea háliideame orgásma. Jus mánná lohka sus sakŋida cissa, de leat oallut sexologat lohkan "hohoh, ruohkkat ja ruohkkat". Mii diehtit ahte mánáin sáhttá atohpalaš eksema vuolledábiin. Jus sis lea atohpalaš eksema rupmašis, de sáhttá maid vuolledábiin mii dagaha saŋáža. Sáhttá maid leat psoriasis dahje eará vigit vuolledábiin mat sakŋidit. Nu ahte sáhttá ahte mánná dovdá ahte lea buorre ruohkkat.
Láven dadjat ahte jus mánná onanere hui ollu, de lea dehálaš mannat doaktára lusa gii sáhttá geahččat leago vuolledábiin eksema, dahje eará sivva go sakŋida. Ferte maid jurddašit máná ollislaččat. Movt lea mánná muđui? Orro go mánná váivvis? Lea go mánás geas dávjá bávččas čoavji? Lea go dávjá oaivebávččas? Leago mánás rumašgiella mii čájeha heajos dili? Cissa go buvssaide dahje leago dávjá gožžaráhkoinfekšuvdna? Signalisere go ahte sus ii leat buorre?
Dat sáhttá vuorjašuhttit?
Juo, dat sáhttá leat vuorjašuhtti. Várra lea nu ahte olbmot onanerejit jeđđema dihte. Muhto leat mánát geaid mielas lea dušše buorre dahkat dan. mii ferte muitalit mánáide ahte dán it sáhte dahkat go leat mánáidgárddis. Muhto ovdal go leat deavdán golbma jagi, de lea veadjemeahttun oažžut máná maŋidit juoidá. Dan mii diehtit geain leat mánát, ahte ovdal leat 3 jagi, de eai máhte vuordit. Jus oaidná lákcajieŋa, de dáhttu dan. De ii sáhte vuordit guhkes ráiddus, go de sii ja čirrot gitta ožžot lákcajieŋa. Muhto go sii leat 5 - 6 jahkásaččat, de máhttet earuhit maid sáhttá bargat ja gos. De nagodit maid earuhit sáhttet go maŋidit áššiid, vai dahkat dan dakkaviđe. De oaidná maid lea go mihkkege ovdáneamis, mii dagaha ahte ii nagot vuordit eará diŋggaid ge. Nu ahte mii fertet mánáide lohkat ahte "dat lea áibbas dohkálaš ahte don naffát cissain, muhto fertet vuordit dassážii go boađát ruoktot. Vai sáhtátgo mannat stoahkalanjažii dál ja de boađát ruovttoluotta maŋŋil?" Dát lea hástalus ollesolbmuide. Láve mannat oalle bures jus lea mánná geainna it váivahuvvá, ja fuolaheddjiiguin lea buorre gulahallan, ja dát lea juoga maid sii várra dovdet ruovttus maid. Muhtin mánát sáhttet maid álgit onaneret hui olu jus láittastuvvet. Nu ahte ferte gulahallat mánáin ja bearrašiin ja geahččat leatgo eará áššit mat sáhttet leat vuođđun dasa ahte mánás ii leat buorre dilli.
Nils Heldal ságastallá Margrete W. Aaslandain ahte go olu guoskkahalla cissá sáhttá maid leat eará go hyperonanerema dihte. Dat sáhttá maid leat eksema dahje infekšuvdna.
Čuojahanáigi: 4:44
M7
Muittán oktii go bohten latnjii, bargen mánáidgárdeoahpaheaddjin, doppe dihten ahte lei bárdni ja nieiddaš. De čoalkalin, čoalkalan álohii ovdalgo manan latnjii gos leat mánát. Vaikko dieđán sii leat doppe. Inge divtte sin beare guhká okto leat. Čoalkalin ja jerren "hei, maid doai stoahkabeahtti?" Doppe ledje guovttis - bárdni ja nieiddaš geat guokkardalaiga alas ja havssiiga goabbat guoibmáseaskka bađaid. Ja mun jurddašin ahte dás lea juoga boastut. Muhto mun in lean veaháge fuolastuvvan goappáge dihte ovdal. Mun ráfálaš jienain jerren: "Maid doai stoahkabeahtti?" "Moai stohke beanan". Nubbi lei vielpá ožžon, ja beatnagat hakset bađaid, ama nu? Ja de beasaiga ge stoahkat dan. Ja dat gal lei hui gelddolaš.
Margrete W. Aasland ságastallá nieidda ja gándda birra geat susttášeigga nubbi nuppi bađa, ja manin soai nu dagaiga.
Čuojahanáigi: 0:42
M13
Nuppes, de bohten latnjii, ja de ledje golbma nieiddaža ja bárdni geat vealládedje alas láhttis. Ja de jerren, soai leigga sullii viđa jahkásaččat: "Maid dii stohkabehtet?". "Mii leat sydenis", dadje sii. Lehpet go dii sydenis?, dadjen mun. "Mii leat beaivváža návddašeame". Soaitá dávjá ahte bargit dahje váhnemat jurddašit ahte dát lea seksuálalaš vahágahtti, nu ahte lea jierpmálaš jearrat "Maid dii stoahkabehtet?".
Margrete W. Aasland muitala mánáid birra geat veallájedje láhttis alas stoahkanlanjas, ja manne sii nu dahke.
Čuojahanáigi: 0:38
M14
Sáhtát go muitalit veaháš iešguđet dikšunvejolašvuođaid birra mat dis leat?
Sáhttet erohusat BUP:as BUP:ii. Muhto nugo mu bargojoavkkus, de lea mus traumaoahppu man namma lea TF CBT - Traumafokuserejuvvon kognitiiva láhttenterapiija.
Galggan go muitalit veahá dán divššu birra? Mánáiguin sáhttá geavahit das elemeanttaid, go dasa dárbbaša vehá eanet verbála ipmárdus, ja nu nagodit maid veaháš eambbo čilget. Muhto dábálaččat geavahan vuogi man namma lea EMDR. Eaŋgalsgillii lea "Eye Movement Desensitization and Reprocessing" (Eye Movement Desensitization and Reprocessing).
Ulbmil lea bilaterála stimuleren, mas galgá stimuleret olgeš ja gurut vuoiŋŋašbeali. Dat sáhttet čalbmelihkastagat dahje auditiivvalaš stimuleren jienaid bokte goabbat bealde, dahje "tappemiin" - dahje buzzerat nugo mii dadjat- dat lea stimuleren goappáge gieđas. Ja jurddán lea, ahte go lea diđolaš sihke traumai ja stimuleremii, de jođáneappot bargá dieđuiguin, ja de beassá eanet bargat traumasymptomaiguin.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastad:in iešguđetlágan dálkkodanvugiid birra maid BUP fállá.
Čuojahanáigi: 1:33
R13
Mii lea váhenmiid dábálaš reakšuvdnaminsttar?
Dávjjimusat sii leat šohkas. Soapmásat soitet dovdan dán juo muhtin áigge. Muhtimiidda sáhttá šaddat šohkkan, ja de mii geavahit áiggi singuin. De sii besset hupmat jurdagiid ja dovdduid birra. Ja de mii bagadallat váhnemiid. Guovddážis lea trauma vuođđudeaddji lahkonanvuohki ja traumafuolaheapmi. Dat galgá addit mánáide sihke oadjebasvuođa ja einnostanvejolašvuođa. Veahkehit sin muddet dovdduideaset ja leat oadjebas ollesolmmožin. Ovtta bearrašis sáhttet leat máŋga máná geat gillájit. Muhto jus lea dušše okta mánáin guhte gillá, de sáhttit mii doallat oarbinašságastallamiid eará oarbinaččaiguin, dahje bearašságastallamiid - vai sáhttit fuolahit bearraša buoremus lági mielde.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastad:in ahte nevvot váhnemiid/fuolaheaddjiid doarjut mánáid geat čájehit seksuala láhttema.
Čuojahanáigi: 1:13
R14
Leat go, dahje sáhttet go leat gáibideaddji ságastallamat?
Juo, muhtumin sáhttet váhnemat ieža vásihan veahkaválddálašvuođa, mii dagaha ahte sidjiide lea erenoamáš giksin. Nu ahte galgá váhnemiid fuolahit, go sii han leat heahtedilis ja leat ruovttus álohii mánáid fuolaheame, ja de sáhttet boahtit iešguđetlágán reakšuvnnat.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastad:in dan birra go váhnemiid sáhttá leat gáibideaddji fuolahit heahtedilis.
Čuojahanáigi: 0:26
R15
Mii váhnemiidda lea deaŧalaš jus sin mánná loavkašuvvá?
De berošta ahte oažžu go mánná veahki. Sii háliidit ahte mii galgat addit mánáide reaidduid, vai sis lea buorre maŋŋil eallimis. Dát váhnemat ballet ahte mánáin ii šatta buorre viidáseappot, ja sii sáhttet vuorjašuvvet ovdáneamis ja seksualitehtas.
Nils Heldal ságas Renate B. Sjaastad:in ahte váhnemat/ovddasteaddjit háliidit ahte mánná galgá oažžut veahki.
Čuojahanáigi: 0:27
R3
Dovdet go iežaset sivalažžan?
Jáhkán ahte muhtun váhnemat sáhttet dan dahkat. Jus ovdamearkka dihte lea sádden máná lupmui muhtima lusa, dahje lea leamaš mánnábiigá gii seksuálalaččat lea illastan máná.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastad:in dan birra ahte váhnemat/ovddasteaddjit dávjá dovdet iežaset sivalažžan dáhpáhusaide.
Čuojahanáigi: 0:16
R4
Movt váhnemat reagerejit go sin mánná lea loavkašuhttán seksuálalaččat?
Mun vásihan ahte váhnemat sáhttet veaháš iešguđet ládje reageret. Muhtumat leat šohkas. Soapmásat soitet duššindahkat. Soapmásat jurddašit ahte dát lei vigihis stoahkan. Soitet jurddašit ahte mu mánná han ii bargga ná. Muhtun váhnemat sáhttet ieža gillán seksuálalaš vearredaguid, ja dan ektui reagerejit - dahje lea juoga eatni ja áhči gaskkas. Dávjá han mánáin leat rájit. Mii lea veagalváldin? Mii lea dutkan? Mat lea seksuálalaš stohkosat? Nu ahte sáhttá ádjánit guhká ovdalgo dát mánát čujuhuvvojit, go dat sáhttá maid leamaš proseassa váhnemiidda.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastadain váhnemiid/fuolaheddjiid reakšuvnnaid birra go sin mánná lea loavkašuhttán earáid seksuálalaččat.
Čuojahanáigi: 1:01
R12
Mii addá eanemus dieđuid? Jearrat buriid gažaldagaid vai guldalit vástádusaid?
Jurddašan guldalit vástádusaid ja guldalit čoavjedovdduid. Lea ollu dan birra movt relašuvnnain oažžu singuin, ja ahte sii galget dovdat oadjebassan munnje ja ahte sáhttet muitalit buot, ja luohttit ahte mun guldalan buot. Mun barggan hui ollu relašuvnnaiguin ovdalgo mii álgit, Ja sii hárjánit dađistaga, nu ahte mun sáhtán jearrat njuolga, ja sii dihtet ahte mun gierddan gullat buot.
Nils Heldal hupma Renate B. Sjaastadain ahte mánná galgá luohttit ahte terapevta sáhttá guldalit buot maid mánná muitala.
Čuojahanáigi: 0:40
R1
Man guhka ádjána oažžot máná luohttevašvuođa?
Dávjá vásihan ahte jus mánáid bearráigeahččá, de šaddet jođanit oadjebasat.
Dat lea movt oaidná mánáid, ja leat veahá sin dásis. Ferte dieđusge váldit vuhtii makkár giela mánná geavaha agi ektui, láddama ja maid nákce.
Nils Heldal ságastallá Renate B. Sjaastad:in ahte luohttámuša sáhttá hukset hui jođanit.
Čuojahanáigi: 0:25