M1 (v3)
Jis pryövebe tjëlkestidh, mij lea verries seksuelle dåemiedimmie maanagïertemaanaj luvnie 6 jaepien raajan?
Jaavoe, mij lea verries... maanah edtjieh jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsasse jïh jïjtse kråahpese utnedh. Jïh dellie vihkeles ussjedidh daate maanaj seksualiteete. Ij leah daate seamma goh geerve almetjen seksualiteete. Badth, maanah haarjanieh raasth tseegkedh, lastoen jïh gïehtjedimmien bïjre. Gosse maanah dagkeres dåakterestååkedimmieh sinsitnine stååkedieh, jïh sinsitnien tsavnoem vuartasjieh, dellie leah tjetskehke, ij leah numhtie dah kleenghkes sjidtieh. “Doeneh-haevtie, datne tjaebpie, wooohæææ». Eah maanah numhtie tjåadtjoeh. Dah tuhtjieh daate luste. Manne provhkem jiehtedh dah råvve råvvese -stååkedieh, vihkele dah lustestellieh. Ånnetji luste jïh ånnetji hihi-gieltege.
Verries seksuelle dåemiedimmien bïjre maanagïertemaanaj luvnie. Maanan seksualiteete ij leah seamma goh geerve almetjen seksualiteete.
Spïeletijje: 0:54
VIDEJOVEGÆRJAGÅETIE
Margrete W. Aasland
M3
Mij onanijen aevhkie?
Dah jïjtsh kråahpine åahpenieh, jïh ij leah dïhte vaarege goh. Åvtesne, luhkiegaektsiestoereluhkie-låhkoen, vienhti almetjh meehtin voepth gïetine åadtjodh onanijen gaavhtan, jallh meehtin vïrrem dassedh onanijeste. Dellie pryövi almetjidie jaehkiehtidh dah meehtin skaajmohke sjïdtedh onanijeste. Jïh lij dan åvteste dåakterh eelkin sijjen skïemtjijidie gihtjedh mejtie onaneerin. Doh jeenjemes dåakterh skïemtjijh utnin mah jååhkesjin sijjieh onaneerin, jïh numhtie dåakterh gujht vïenhtin dah skiemtjes sjïdtin onanijeste. Dellie pryövin almetjidie jiehtedh dejnie orrijidh.
Daate dåakteredaajroen skåltoe jïh ij gærhkoen skåltoe man åvteste daate tabuvinie sjïdteme?
Jaavoe, men gærhkoe lij meatan, vïenhtem dåakterh lin earoeladtje – dah vïenhtin naemhtie lij. Kaanne dah åajaldehtin sijjen barkoevoelph gihtjedh. Im daejrieh, men idtjin buektehth almetjidie soptsestehtedh dejnie orrijidh. Hearrah lin aaj meatan, jïh dan åvteste gærhkoe skåltoem åådtjeme, mearan aalkovisnie lij daalhkesh jïh dåakterh mah gærhkoem almetjidie baajnehtin dejnie orrijidh. Gærhkoe bijpeleviersem gaavni gusnie tjåådtje daate lij aaj sådtoe. Ij leah mejtegh mij daam vuajnoem dåårje. Akte ålma man nomme Onan bijpielisnie Mosegærjine, dïhte jïjtjemse nyjsenæjjan sistie sigki giejnie Jupmele sïjhti satne edtji iehtsedh, dïhte lij vïelleben aarpije. Dellie baaji saajoem deavese galkedh, jïh ij leah daate onaanijen bïjre. Daate sæjhta jiehtedh gaaven sistie njulhtjedh. Manne vïenhtem daate lea pleentege dåakteredaajroste don baelien jïh gærhkoe mah voejhkelin almetjidie jeeredh skïemtjijidh. Dellie numhtie sjïdteme daate edtja sådtoe årrodh.
Daate råamome onanijen vööste - dïhte aaj beapmoeindustrijem feerhmeme?
Jaavoe, dah voejhkelin cornflakesem darjodh dannasinie ussjedin maajse meehti libidom hööptedh. Jïh seamma laakan kneipp- gaahkoejgujmie. Vïelletjh Kneip staarne-laavkomem utnin galme jïh baahkes laavkomigujmie, guktie meehtin raeriem åadtjodh guktie edtji onanijem heerredidh.
Onanijen aevhkieh jïh fåantoeh man åvteste onanije vuajnalgi goh vaarege healsose jallh sådteres.
Spïeletijje: 2:26
M4
Maana maahta orgasmem åadtjodh?
Daelie vïhtesjamme maana orgasmem åådtje. Naakenh jïjtse tsavnoem damtehthieh bielelen orgasmem åadtjodh, jïh naakenh orgasmem åadtjoeh mearan onaneerieh. Jïh naaken maehtieh ovmaereles vuekine onaneeredh. Maahta maanese jiehtedh “manne vuajnam datne lyjhkh dov tsavnoem damtehtidh. Datne maahtah gïetem nuhtjedh sijjeste buertiejuelkien jallh vïedtjen vööste”. Jïh naan aejkien lea hijven maanese soptsestidh “manne vuajnam datne sïjhth dov tsavnoem damtehtidh, men daelie mubpiejgujmie ektine, maahtah dam darjodh gosse oktegh”. Datne edtjh dagke gïetem nuhtjedh sijjeste buertiejuelkien vööste knugkedh.
Gie edtja dam maanese jiehtedh?
Dah mah maanide demtieh, jïh dah mah vuejnieh maanah numhtie darjoeh. Jïh maahtam vuesiehtimmine dïsse båetedh? Akte maanagïerteste ringki, desnie lij akte govhten jaepien båeries maana. Dïhte buertiejuelkien vööste gællasji jïh onaneeri abpe biejjien, jïh doh geerve almetjh darjoejin ov goh idtjin dam vuejnieh. Ij leah aelhkie baajedh årrodh dam vuejnedh , jis akte soffesne tjahkasje jïh jïjtjemse stimuleerie. Dïhte nïejte gællasji jïh jïjtjemse stimuleeri abpe biejjiem, jïh dellie manne maanagïertebarkijasse jeehtim - datne tjoerh dejnie soptsestidh - åvtelen aalka onaneeredh jïh jiehtedh “mijjieh vuajneme datne sijhth jïjtjedh tsavnine murriedidh. Dam maahtah darjodh. Men gosse mijjieh jeatjabigujmie ektine edtjebe dejgujmie årrodh. Datne maahta jïjtjedh tsavnoem damtehtidh gosse gåetesne, jallh gosse åarajamme, dellie maahtah gïetine damtehtidh. Jïh dle dan bïjre maanine soptsestin, jïh dïhte guarkaji. Naemhtie gåarede darjodh. Naan aejkien ij gåaredh, ovmessie fåantoeh man åvteste. Gosse maana golmen jaepien båeries, ibie maehtieh veanhtadidh maana edtja buektiehtidh sosijaalisereedh, juktie daate lea bielie sosijaase sjïdtedh. Ij edtjh skuvlesjaljosne tjåadtjodh onaneeredh, jallh bovresne. Daate bööremes darjodh gosse datne oktegh, jïh dam gåarede maanese leeredh. Numhtie barre lea.
Men daamtaj maanagïerth mah tjuerieh dejtie soptsestimmide vaeltedh? Juktie stoerre joekehtse eejhtegi gaskem.
Jaavoe, gellien aejkien maanagïertebarkijh tjuerieh dam darjodh. Men dellie numhtie jis akte maana onaneerie, dellie gåetesne aaj numhtie dorje. Naan aejkien maahta hijven årrodh jis eejhtegh jïh maanagïerte laavenjostoeh. Vuesiehtimmien gaavhtan, naan aejkien eejhtegh maehtieh jeatjah tsiehkiem onanijese utnedh goh maanagïerth. Maahta hijven årrodh laavenjostoem utnedh, jïh dellie vihkele maanajgujmie soptsestidh jïh jiehtedh “ Tsavnoem maahtah damtehtidh gosse oktegh. Jïh sijjeste kaanne gïetem nuhtjedh?”.
Maanan jïh orgasmen bïjre, guktie maanam bïhkedidh jis jïjtjemse stimuleerie ovsjïehteles tsiehkine jallh rovnegslaakan.
Spïeletijje: 2:51
M5
Kaanne aelhkebe onanijen bïjre daelie soptsestidh, jïh kaanne nïejth vielie guarkah. Manne tuhtjem lea vaenie soptsestamme nïejti seksualiteeten bïjre. Men sïjhtem vuesiehtimmieh maanagïertijste neebnedh. Vuesiehtimmien gaavhtan, jis vuejnebe akte nïejte tjåådtje jïh tsïnnem damtehte, dellie åådtje govledh” orrejh tsïnnem damtehth”. Jis onne baernetje tjåådtje pillam damtehte, jïh kaanne dïhte aaj båadtsode jïh pilla tjåådtje, dellie daamtaj “ vuartesjh dam baerniem, man tjaebpie”. Eevre joekehts vuajnoem akten nïejtese jïh baarnan åtna, sïjhtem vuesiehtimmine mov sexolååge-lohkemistie vuesiehtidh, maam lïerim Gjertrud Eigneristie, Stuehkeste. Dïhte akten goerehtimmien bïjre soptsesti gusnie lin healsoejarngesne orreme gusnie lin govhten asken jaepien båeries onnemaanah, jïh tjidtjieh edtjin raajhpesem sov maaneste noeledh. Dah raajhpesen namhtah gællasjin aktem ståantem , jïh gosse onnenyöjtetjh eelkin sov tsïnnem damtehtidh, dellie tjidtjebe jeahta “jaavoe, daelie orre raajhpesem tsaekebe bobliboblibob”. Men gosse onnebaarnetje aalka sov pillam damtehtidh, dïhte lea medtie govhten asken båeries, dellie tjidtjebe jeahta “man njaelkie pillam damtehtidh. Tjidtjie edtja pillese båssodh?”. Tjidtjebe vielie sov baernine soptsesti gosse dïhte sov pillam damtehti, enn gosse nïejth seammalaakan darjoejin. Dallah onnenïejtetjen gïetem destie veelti, men dïhte onnebaarnetje åadtjoeji gællasjidh jïh sov pillam damtehtidh, jïh aaj jååhkesjimmieh åadtjoeji; “daate hijven, tuhtjh njaelkie?” Mijjieh gujht ovmessie vuajnoeh utnebe nïejti seksualiteetese goh baerniej seksualiteetese. Jallh maanide mah ovmessie tjoelh utnieh. Ij daan jïjnjem nïejti tsiehkien bïjre sov tjoeleorgaanese soptsesth, vuesiehtimmien gaavhtan. Im sijhth gærhkose skultedh. Manne ussjedem jis Jupmele mijjen seksualiteetem sjugniedamme, jis Jupmele mijjem sjugniedamme, dellie aaj mijjen seksualiteetem sjugniedamme, manne vïenhtem..... hævvi almetjh aerpievuekieh utnieh. Men im maehtieh guarkedh mijjieh daarpesjibie dåakteredaajrose jallh gærhkose daan åvteste skultedh. Manne ussjedem mijjieh nuekies maahtoem utnebe daelie, jïh dellie åadtjobe vuejnedh mij lea iemie jïh hijven. Jïh nuekies vuesiehtimmieh gååvnesieh. Mijjieh daejrebe onanije maahta hijvne årrodh orgasmine jïh numhtie, goerehtimmie dan bïjre lea dorjesovveme. Men maahta “vaahrese båetedh” maanah gïeh jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh kråahpese åadtjoeh, aaj maehtieh “vaahrese båetedh” jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh seksualiteetese åadtjodh. Guktie daate hijven saahta guktie. Ij maana tjoerh onaneeredh jis edtja verries jïh hijven tsiehkiem sov kråahpese åadtjodh. Men ij edtjh læjhkan maanam jeeredh dam darjodh, men edtja lïeredh numhtie maahta darjodh gosse oktegh.
Im sijhth gærhkose skultedh. Manne ussjedem jis Jupmele mijjen seksualiteetem sjugniedamme, jis Jupmele mijjem sjugniedamme, dellie aaj mijjen seksualiteetem sjugniedamme, manne vïenhtem..... hævvi almetjh aerpievuekieh utnieh. Men im maehtieh guarkedh mijjieh daarpesjibie dåakteredaajrose jallh gærhkose daan åvteste skultedh. Manne ussjedem mijjieh nuekies maahtoem utnebe daelie, jïh dellie åadtjobe vuejnedh mij lea iemie jïh hijven. Jïh nuekies vuesiehtimmieh gååvnesieh. Mijjieh daejrebe onanije maahta hijvne årrodh orgasmine jïh numhtie, goerehtimmie dan bïjre lea dorjesovveme. Men maahta “vaahrese båetedh” maanah gïeh jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh kråahpese åadtjoeh, aaj maehtieh “vaahrese båetedh” jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh seksualiteetese åadtjodh. Guktie daate hijven saahta guktie. Ij maana tjoerh onaneeredh jis edtja verries jïh hijven tsiehkiem sov kråahpese åadtjodh. Men ij edtjh læjhkan maanam jeeredh dam darjodh, men edtja lïeredh numhtie maahta darjodh gosse oktegh.
Guktie eejhtegh jeatjhlaakan baernieslïedtese goh nïejteslïedtese dåemiedieh, jïh daate maahta maanaj tsiehkiem jïjtsh kråahpese jïh seksualiteetese baajnehtidh.
Spïeletijje: 2:46
M6 (v2)
Maahta fer jïjnje negatijve sjïdtedh jis maana onaneerie?
Mijjieh dejtie såemies aejkien hyperonaniste gåhtjobe, jïh hyperonaniste lea daamtaj maana gie iktesth onaneerie. Ij sosijaale maanagïertesne sjïdth vuesiehtimmien gaavhtan, dan åvteste oktegh tjahkasjieh jïh jïjtjemse akten aaten jallh raajhpesen vööste knugkieh. Eah buektehth sosijaale sjïdtedh, jïh eah sijhth. Dah maehtieh dovne tjahkasjidh guvviedidh jïh jïjtjemse båetskien jallh stovlen vööste knugkedh. Jïh dellie joekoen daamtaj doh geerve almetjh mah desnie, eah rikti daejrieh maam edtjieh darjodh. Eah sïjhth meatodh maana onaneereminie, men funterdieh “maam edtjebe daelie darjodh?” “Tjoerh daesnie guvvedh”. Pryövoe maanese jiehtedh edtja meatan årrodh. “Daelie tjoerh guvviedidh” - Jïh dle ussjede “Maam maana dorje?” Men kaanne aalkeme dan bïjre barkijedåehkesne soptsestidh.
Akte maana gie iktesth onaneerie, tjuara sosijaale sjïdtedh, daate lea maanagïertebarkiji dïedte. Manne provhkem jiehtedh akte golme njieljien båeries maana ij buektehth hyperonanijem jïjtse tjöödtjestidh, dïhte viehkiem daarpesje. Mijjieh vuejnebe datne lyjhkoe dov tsavnojne murriedidh, gosse maanagïertesne ih maehtieh naemhtie darjodh. Akte barkije edtja maanam meatan fulkedh unnemes medtie luhkienjieljieh biejjieh. Jïh edtja darjomh maanese vedtedh, maanam stååkedimmesne viehkiehtidh eannan aalka onaneeredh. Såemies maanah måarehks sjidtieh. Jis aalkeme tsavnojne murriedidh, kaanne aaj orgasmem åådtje. Men såemies maanah buektiehtieh dejnie orrijidh. Dellie akte geerve almetje tjuara maanine årrodh jïh dam viehkiehtidh eannan aalka onaneeredh; båetieh guvvedh jallh edtjebe olkese mïnnedh. Dellie edtjebe daam darjodh. Kaanne dah nööremes maanah aelkieh dejnie orrijidh, juktie darjomesh åadtjoeh mejtie tuhtjieh luste, jïh kaanne tuhtjieh luste mubpiejgujmie stååkedidh. Daajram buerie dååjrehtsh dejnie, jïh maahta nuhteligs årrodh.
Fer jïjnje jïjtjestimuleeremen (hyperonanije) bïjre. Guktie maanah viehkiehtidh gïeh dejnie tjabreminie.
Spïeletijje: 2:16
M7 (v2)
Jis datne leah maanagïertebarkije jïh desnie akte maana mij fer jïjnjem onaneerie. Mij dov raerie? Maam barkije edtja darjodh?
Naan aejkien dagkerh tellefovnh åadtjoem. Jïh daajram hov såemies maanah leah dagkerh hyperonanisth.
Datne tjoerh dam defineeredh.
Jaavoe, dam edtjem. Akte hyperonaniste lea maana gie iktesth onaneerie jïh jïjtse tsavnojne murrede, jïh ij sosijaale jeatjah maanajgujmie sjïdth, dïhte sæjhta jïjtse veartenisnie årrodh jïh ij sïjhth meatan årrodh stååkedidh. Manne ussjedem jis daate maanagïertesne deahpede, dellie lea maanagïertebarkiji dïedte maanam stååkedimmien sïjse viehkiehtidh. Dah tjuerieh maanajgujmie soptsestidh eannan aelkieh stååkedidh, men – mijjieh seksolåågh kaanne vïenhteme jis maana fer jïjnjem onaneerie dellie dan åvteste orgasmem sijhtieh. Jis maana jeahta tsavnosne sokngehte, naan seksolåågh jeahteme “hohoh sokngehte sokngehte”. Men daejrebe maana maahta atopiske ekseemem vueliekråahpesne utnedh, dellie maahta sokngehtidh. Jïh aaj maahta psoriasisem vueliekråahpesne utnedh. Ovmessie vaejvieh vueliekråahpesne maehtieh sokngehtidh, jïh dellie njaelkie domtoe jis sokngehte.
Dellie provhkem jiehtedh jis maana fer jïjnjem onaneerie, lea vihkeles dåaktarasse vaedtsedh, jïh maanan tsavnoem goerehtidh, maahta atopiske ekseeme jallh mij jeatjah årrodh mij sokngehte, vuesiehtimmien gaavhtan psoriasise. Dåaktere tjuara maehteles årrodh jïh maanan vueliekråahpem vaaksjodh. Såemies aejkien daate maahta aalkoetsiehkine årrodh, men aaj sååjhtoe maana tuhtjie njaelkie jïjtjemse damtehtidh jïh tsavnojne murriedidh. Guktie lea maanine? Dïhte håjnan? Dan tjåejjie jïjnjem baektjede? Dan åejjieh saejriedieh? maanan kråahpegïele vuesehte satnine ij hijven? Dïhte måvhkan sïjse gadtja jallh daamtaj gadtjemeinfeksjovnh åtna?
Daate maahta tjoeperdimmine årrodh?
Jaavoe, maahta tjoeperdimmine årrodh. Kaanne dah onaneerieh dan åvteste jïjtjemse soelkehtieh. Men såemies maanah tuhtjieh daate lea njaelkies. Mijjieh tjoerebe maanajgujmie soptsestidh, jiehtedh numhtie ij gåaredh maanagïertesne darjodh. Men åvtelen maana lea golmen jaepien båeries gåarede maanam tjöödtjestidh. Mijjieh daejrebe ij gåaredh vuertedh jis maana lea golmen jaepien båeries jïh tjastem sæjhta. Jis tjastem sæjhta, dellie dam daelie sæjhta. Ij gåaredh guhkies raajrosne vuertedh, maana tjyöre goske sov våaroe. Men gosse leah 5-6 jaepien båeries, dellie daejrieh mij gåarede daesnie jallh dusnie darjodh. Frontalappe lea riejries. Dah edtjieh buektiehtidh vuejnedh mejnie maahta vuertedh, jallh maam tjuerieh dallah darjodh. Daate lea evtiedimmien gaavhtan. Mijjieh tjoerebe maanajgujmie soptsestidh. “Datne åadtjoeh tsavnine murriedidh, men tjoerh vuertedh goske gåatan båatah”. Kaanne maahtah oktegh nalhketjïehtjelasse vaedtsedh, jïh bååstede mænngan båetedh?” Daate lea haestemh geerve almetjidie. Hijven gåarede jis ij naan tjoeperdimmie utnieh, jïh ektiespïele hoksealmetji gaskem lea hijven. Kaanne lea numhtie gåatesne aaj. Såemies maanah aelkieh onaneeredh jis vïssjehtuvvieh. Tjuara gaskesadtemem maanan jïh fuelhkien gaskem utnedh jïh vaaksjodh mejtie lea jeatjah fåantoeh man åvteste maanine ij dan hijven.
Jis tsavnoem jïjnjem damtehte daate aaj maahta jeatjah fåantoej gaavhtan årrodh, v.g. ekseeme jallh infeksjovne.
Spïeletijje: 4:44
M8
Du har jo en lang karriere innen dette feltet, som ikke er ferdig. Og internett har jo endret mye. Har den endret noe på hvordan barn ser seksualitet og ser barnehagebarn porno?
Jeg tror at noen gjør det, ikke tror – jeg vet at noen gjør det, og noen har sett det når de var små, men det er ikke noen stor utbredelse av det. Men vi skal være oppmerksomme på de barna som bruker seksuelle ord og uttrykk som er veldig avanserte, og som kanskje har sånne jokkebevegelser mot hverandre. Altså sånn som viser tegnet på, viser en sånn voksen seksualitet som de må ha sett på en måte, eller opplevd, for å kunne klare å agere det. At de kan bruke ord og uttrykk som er helt sånn pornofisert for eksempel. Så kan du jo spørre barna "Hvor har du lært det? Hvem sier sånn? Hvor har du sett dette? Når har du opplevd det?" - litt avhengig av barnas alder, så må man spørre sånn i forhold til hvor gamle barna er, om de er tre år eller seks år. Så ja, noen barn kan ha opplevd det og blitt påtvunget eller har sett på pornografi. Og det er ikke for unger. Og selv om vi vet at dette her handler om fantasi for å gjøre folk kåte, så blir jo barn påvirket av det. De har et helt annet åpent eller ikke åpent sinn men et helt annet sinn. Noen barn vil snu ryggen til det å si "Æsj, ekkelt" og gå bort fra det, mens noen kanskje som ikke har så god tilknytning, og som kanskje også har vært utsatt for et seksuelt overgrep. For noen som jeg snakket med også har jo opplevd at de må se på porno, og som å gjøre det samme etterpå med den personen som viser de denne pornoen. Så barn som har et veldig avansert språk, og som har en annen type seksuell lek den nysgjerrige lekne, skal vi være obs på.
Igjen, så handler det om å stille spørsmål.
Stille spørsmål. Det hjelper ikke å sitte med blokk og observere, observere, observere. Man må spørre; Hvem gjør det? Hvem sier sånn? Kjenner du noen som gjør sånn? Jeg tror det er viktig. Det er i hvert fall sånn jeg har fått lært barn å kjenne og fått vite det.
Maanaj bïjre gïeh pornoem vuartasjieh jih geerve almetji bïjre mah tjuerieh doestedh maanah gihtjedh.
Spïeletijje: 2:19
M2
Mah iemie maanah aarhskuvleaalteren onaneerieh?
Jaavoe, manne sïjhtem jiehtedh såemies dam darjoeh, daate lea iemie. Iemie maanah numhtie darjoeh, men eah gaajhkesh. Ibie daejrieh mannasinie, kaanne dan åvteste njaelkies domtesh demtieh. Ij naan statistihke dan bïjre gååvnesieh. Naan maanagïerth soptsestieh gellie maanah naemhtie darjoeh. Naakenh soptsestieh sijjieh eah leah gåessie dam vuajneme, jallh dam dååjreme. Jïh naan maanah kaanne striengkies eejhtegh utnieh gieh eah luhpedh maanide tsavnoem damtehtidh, jïh jiehtieh “daelie tjoerh orrijidh pillam damtehtidh jallh tsïnnesne kroehkedh” jïh dellie eah maanah dam darjoeh.
Men daate iemie bielie maanan seksualiteeteste?
Jaavoe, manne sïjhtem jiehtedh daate lea iemie, jeatjabidie ij leah dan iemie daejredh guktie maanah sjidtieh. Naan maanah sïjhtieh dåakterestååkedimmieh stååkedidh, sinsitniem goerehtidh, sinsitnien tsavnoem damtehtidh jallh dupoklåbpoeh sinsitnien råvven sïjse rijtedh, jïh naan maanah eah pryjjh. Såemies maanah lyjhkoeh båadtsode årrodh stååkedimmesne, jïh båadtsode årrodh mubpiejgujmie, jïh mubpie eah lyjhkh. Daate lea joekehts, mijjen seksualiteete baajnehtamme sjædta reakadimmien raejeste.. Mijjen identiteete, sårkoe jïh aavoe, lea jearohke mijjen hoksealmetjijstie mijjen bïjre, guktie bijjiedimmie lea jïh guktie mijjem dåastohte. Dovne domtesigujmie, hoksine, gieriesvoetine, restriksjovnigujmie, jïh guktie eejhtegh jallh hoksealmetjh sijhtieh mijjieh edtjebe årrodh.
Guktie daate lea vielie byjrese goh aerpie?
Manne vïenhtem gåabpegh bielieh.
Onaanije bielie maanan iemie seksualiteeteste?
Spïeletijje: 1:36
M9
Jïjnjh maanah jïjtjedh iPadine bïjlesne tjahkasjieh?
Jïh dellie håhkesjem eejhtege- tsagkesem lea bïejeme, numhtie maanam ij pornograafijem åadtjoeh vuejnedh. Maanah gieh eah maam seksualiteeten bïjre daejrieh- eah dan jïjnjem pornograafijen bïjre pryjjedieh. Maanah gïeh ånnetji seksualiteeten bïjre maehtieh- leah båarasåbpoe gosse aelkieh kondomine dååkerdidh. Dah latjkoem sinsitnine utnieh - Hijven gujht seksualiteeten bïjre maanajgujmie soptsestidh. Dah mah ånnetji dan bïjre daejrieh aarebi saarnoeh jis seksuelle daaresjimmiem dååjrehtieh.
Maana mij ånnetji seksualiteeten bïjre daajra, jearsoesåbpoe seksuelle jieledem åtna gosse båarasåbpoe sjidtieh.
Spïeletijje: 0:35
M10 (v2)
Maahta tsiehkie seksuelle daaresjimmesne årrodh jis maanam onaneerede?
Ijje. dellie gaajhkh almetjh abpe Nöörjesne lin seksuelle daaresjimmiem dååjrehtamme, ij leah numhtie. Jeenjemes mijjeste lin jïjtjemse skreejreme. Manne ussjedem gosse maanah jïjtjemse tsavnosne demtieh, lea daate sïejhme. Manne leam almetjigujmie gïeh leah daaresjamme barkeme, manne leam seksuelle daaresjimmine maanaj vööste barkeme jïh gellieh jaepine geerve almetjigujmie soptsestamme, dovne kaarrh jïh nyjsenæjjah. Manne jïjnjem dejnie aamhtesinie mænngan jaepien 1986 barkeme. Ij leah onaanije tsiehkiem orreme såemies lin seksuelle daaresjimmiem dååjrehtamme.
Jis maana onaneerie ij læjhkan daarpesjh seksuelle daaresjimmieh dååjreme.
Spïeletijje: 0:39
M11
Mij skaarohke seksuelle darjome maanagïertemaanaj luvnie. Daate hatsvesvoete? Gååvnese mij akt jeatjah? Guktie sïjhth dam tjïelkestidh?
Manne ussjedem, akte hatsves seksuelle dåemiedimmie lea gosse dah jeatjah maanah trumhpestieh meatan årrodh seksuelle stååkedimmine. Maahta vihkele årrodh meatan fulkedh mejtie dam darjoeh. Jallh jis jiehtieh jis ih datne darjoeh guktie manne sïjhtem, dah sijjen seksuelle stååkedimmiem ånnetji veelelaakan stååkedidh. Dah maanide trumhpestieh meatan årrodh. Stååkedimmie maanaj gaskem edtja luste årrodh, “daelie dov tsavnoem vuajnam, hehe” Men gosse akte maana hatsves sjædta mubpiej maanajgujmie stååkedimmesne, dellie tjuara vuaptan sjïdtedh.
Manne maanagïertesne barkim jïh aktem vuesiehtimmiem destie åtnam. Akte baarnetje mannem gihtjim “Margrethe, datne dov geelline bohkih eannan maanageartan böötih? Jïh manne ussjedim “bajhke maana” jïh idtjim maam jiehtieh. Daelie lim sïjhteme gihtjedh “mij lea bohkedh?” jïh sïjhteme govledh mejtie baernie deejri mij lij. Dïhte lij vïjhten jaepien båeries. Akten aejkien stovlesne tjåadtjoeji jïh måvhkam noeli mearan byöpmedimh. Dellie råvvem vuesiehti jïh gihtji “gïeh sijhtieh pillam mov råvven sïjse rijtedh?” Dellie jeehtim “Bjarne tjihkedh”. Daelie, goh dïhte sagke væjsahkåbpoe nyjsenæjja manne leam, sïjhtim gihtjedh “ Bjarne, gie numhtie dorje?” Datne naakenem damth gie pillam gïen akt råvven sïjse rijtie? Soptsesth vielie dan bïjre” Ij daelie, men sïjhtim stilledh tjihkedidh. Jïh dellie sïjhtim jiehtedh “Bjarne, ieskien datne gihtji mejtie gie akt sïjhti pillam dov råvven sïjse rijtedh. Maam dïhte sæjhta jiehtedh?” Naemhtie sïjhtim daelie gihtjedh.
Seamma baarnetje aaj mannem ikth gihtjim “Margrethe, manne maahtam dov tsavnoem njåalodh, jïh dellie datne åadtjoeh mov njåalodh?” Jïh dellie vïenhtem akte tjeehpes jievege mov uvte bööti. Idtjim damth. Daelie dam måjhtam jïh daelie leam sïjhteme gihtjedh “Mij dïhte Bjarne?” jïh dellie sïjhtim gihtjedh “Datne giem akt damth gie geerve almetji tsavnosne njamma, jallh geerve almetjh mah pruvhkieh maanaj tsavnosne njåalodh?”. Daate baernie aehtjiem utni, jïh dellie hågkh kuvsjesne veedtsim, jïh naemhtie seksuelle daaresjimmien bïjre lïerim. Akten aejkien Bjarnine stååkedim jïh manne edtjim låssas Bjarnine årrodh, jïh dïhte edtji låssas aehtjiebinie årrodh. Manne tjahkasjim maana tv’esne vuartasjim jïh byöpmedim jïh jovkim jïh naemhtie. Dellie dïhte bööti goh sov aehtjie, gïetigujmie roejtesne jïh jeahta “ Daelie tjoerh åarajidh!” Ijje, sïjhtem guhkebem bijjene årrodh. Sïjhtem vielie beapmoeh jïh mielhkiem.” Dellie jeehti “vaedtsieh åarajidh. Jïh noelh lijhkiemåvhkam, juktie daelie edtjem pillam dov råvven sïjse rijtedh!” Dellie åadtjoejim gaajhkem govledh. Bielie jaepie veesi mænngan voestes aejkien mannem gihtji “datne dov geelline bohkih eannan diekie maanageartan böötih?” Bielie jaepie veesi, guktie mujhtieh maanam gihtjedh.
Vaaksjodh maanide jïh gihtjedh. Maam jiehtieh? Datne funhterdh mejtie sïjhtem pillam dov råvven sïjse rijtedh? Bjarne, mij dïhte jeahta? Aellieh bïllh gihtjedh, jis ih daelie doesth gihtjedh, maahta ussjedidh “maam aadtjen jeehti, jallh maam jååktan jeehti?” “Bjarne, jååktan mannem gihtjih ..” Jïh ikth vielie gihtjedh. “Jååktan idtjim dan veele goltelh goh datne gihtjih mejtie naakenh sïjhtin pillam dov råvven sïjse rijtedh. Bjarne, mij dïhte jeahta?” Juktie daah maanah eah ajve nåake seksuelle dåemiedimmiem utnieh, men aaj akte sjïere dåemiedimmie, jïh dam tjoerebe goerehtidh. Dïhte baernie jïjnjem darjoeji jïh ij lij barre dïhte seksuelle dåemiedimmie. Men aaj aktem hatsves seksuelle stååkedimmiem utni. Jïjnjh baakoeh meehti jïh mijjieh låssas idtjimh dejtie govlh, jïh ussjedimh dïhte lij ånnetji rovnege. Buerebe gihtjedh gellien aejkien goh ij gihtjedh. Daah maanah gïeh daaresjimmiem dååjreme, eah daarpesjh seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtidh gænnah. Ijje maa. Eah sïjhth tsavnoen bïjre pryjjedh. Men maehtieh jeatjah signaalh vuesiehtidh mij akt faatoes jïh maam maahta vïenhtedh lea mij akt jeatjah. Dellie tjoerebe gihtjedh “Bjarne, manne datneste tjoeperdem. Manne vuajnam datnine ij leah hijven jïh govlem datne daamtaj tjåejjeste? Naan aejkien tjåejjie baektjede jis jeatjah aati bïjre ussjede jïh mejtie tuhtjie gïerve. Guktie lea datnine årrodh Bjarne? Mah naakene gie dov vööste maam dorje maam eah jeatjebh darjoeh?” Ij leah uvtemes dah seksuelle stååkedimmieh mah vïhteste maanah leah seksuelle daaresjimmieh dååjreme. Daate lea myta, tjoerebe orrijidh dam jaehkedh, mijjieh geerve almetjh maehtebe aaj jeatjah aatijste tjoeperdidh.
Vuesiehtimmie Bjarnen bïjre: Geerve almetjh maehtieh båajhtoehlaakan guarkedh, jïh dan gaavhtan eah guarkah maana lea daaresjimmieh dååjreme.
Spïeletijje: 5:07
M12
Dïhte bööremes raerie maanagïertebarkijasse gosse dïhte nåake domtesem åtna, guktie akte maanagïertemaana sov seksualiteetem tjïrrehte gaavhtan, lea doh reaktoe gyhtjelassh gihtjedh jïh maanine soptsestidh?
Jaavoe, soptsesth maanine jïh vuartesjh mejtie jeatjah aath aaj. Manne provhkem jiehtedh - maahtah mahte dam maanesne vuejnedh- men dellie tjuara jïjnjh dååjrehtsh utnedh. Maahtah vuejnedh jis maanine ij hijven, dellie dam kråahpegïelesne vuajna. Jis maanan tjåejjie baektjede, jïh jïjnjem tjearoeminie, dellie tjuara ussjedidh. Mij faatoes maanine? Jïh maanam gihtjedh “Mah gie akt gie dov vööste maam dorje maam ij jeatjebh darjoeh?” Tuhtjem dïhte akte hijven gyhtjelasse. Lissine voestegh maanajgujmie dej positijve bieliej bïjre seksualiteetine soptsestidh. Dellie maanah sijhtieh guarkedh vuesiehtimmien gaavhtan “naemhtie tjidtjie mannine dorje”.
Akte onne maana aehtjeben gïetem steeri, jïh maanagïerteste veedtsi jïh edtji tjidtjeben gåajkoe. Dellie maana jeehti “aehtjie, im sïjhth tjidtjien gåajkoe”. Man åvteste ih sïjhth tjidtjien gåajkoe?” aehtjebe gihtji. “Dan åvteste tjidtjien tsavnoe dan vestieslaakan hopsoe” “Hæ? Tjidtjien tsavnoe vestieslaakan hopsoe?”. Jaavoe, tjidtjien tsavnoe vestieslaakan hopsoe gosse tjoerem tjidtjien tsavnoem njåalodh jïh dïhte sov njammide damtehte jïh rovnegs tjoejh dorje”. Hævvi, aehtjebe baarnetjem viehkiehti. Men idtji baernie naan aejkien seksuelle daaresjimmien bïjre soptsestamme. Aehtjebe lij maanajgujmie seksualiteeten bïjre soptsestamme. Dïhte lij soptsestamme guktie maanah sjidtieh. Jïh maana jeehti “Im sïjhth tjidtjien gåajkoe dan åvteste tjidtjien tsavnoe dan vestieslaakan hopsoe” Daate lij akte maehteles maana, mij hijven aehtjiem utni. Bielelen pedagogeles ööhpehtimmie.
Magkerh gyhtjelassh geerve almetjh maehtieh maanah gihtjedh jis dah tjoeperdieh.
Spïeletijje: 1:49
M13
Manne måjhtam akten aejkien gosse tjïehtjelasse böötim, manne aaj maanagïertesne barkeme, jïh deejrim akte nïejte jïh akte baernie lin desnie. Manne oksesne beenghkim, manne iktesth provhkem oksesne beenghkedh gusnie maanah tjïehtjelisnie. Daajram dah leah desnie, eah åadtjoeh fer guhkiem oktegh årrodh. Manne gihtjim “hei, maam dijjieh stååkedidie?” Jïh desnie göökte – akte nïejte jïh akte baernie gïeh ligan båadtsode jïh bïjre jarkan goegkerdigan jïh sinsitnien råvvesne hepsiehtigan. Vaajmoe tseepmi, manne ussjedim mij akt lij båajhtode. Men im lim dej guaktijste aarebi tjoeperdamme. Manne soejme gïeline gihtjim “maam dåtnoeh stååkedidien? “Bïenjem stååkedien”. Dïhte akte skoerhtjem åådtjeme jïh daejrebe bïenjh sinsitnien råvvesne hepsiehtieh, ij goh?” Jïh delie åadtjoejin dam stååkedimmiem stååkedidh. Ånnetji gieltegs lij.
Nïejten jïh baernien bïjre gïeh sinsitniem råvvesne hepsiehtin, jïh mannasinie numhtie darjoejin.
Spïeletijje: 0:42
M14
Mubpien aejkien, tjïehtjelasse böötim, desnie golme nïejth jïh akte baernie båadtsode guelpesne gællasjin. Dah lin medtie vïjhten jaepien båeries jïh manne gihtjim “Maam dijjieh stååkedidie?” “Mijjieh åarjene”, jïh “Mijjieh biejjh-guakosne gællasjibie.” Åejjesne kaanne åssjalommesh båetieh mejtie daate lea nåake jallh skaaroehtihks seksualiteete. Barkijh jallh eejhtegh maehtieh dagkeres åssjalommesh åejjesne åadtjodh. Væjsehke gihtjedh “maam dijjieh stååkedidie?”.
Maanaj bïjre mah båadtsode guelpesne stååkedimmietjïehtjelisnie gællasjin. Jïh mannasinie dam darjoejin.
Spïeletijje: 0:38
M15
Såemies maanah funterdieh gubpede slïedtetjh båetieh, jïh jis dan bïjre lierieh, dellie naakenh gieh funterdieh mejtie åadtjoeh dam vuartasjidh. Vuesiehtimmien gaavhtan sijhtieh maaje vuartasjidh mearan eejhtegh onnemaanam darjoejægan. Dellie tjoerebe hævvi raasth bïejedh jïh jiehtedh dah eah åadtjoeh dam vuartasjidh. Dellie daajrah guktie daate lea, men tjidtjie gon aehtjieh sïjhtijægan oktegh årrodh.
Maana åådtje lïeredh geerve almetjh gïeh mïelehkh maehtieh sinsitnine murriedidh, maehtieh sinsitnien tsavnoejgujmie murriedidh. Naan aejkien maanah sijhtieh stååkedidh mïelehkinie årrodh. Daate lea låssas-goh-stååkedimmie. Ij maam akt tsavnoen sïjse rijth, men låssas goh dååkerdimmie. Jis mijjieh geerve almetjh ussjedibie “guktie manne stååkedim gosse lim onne? Maam seksualiteeten bïjre lïerim gosse lim onne, jïh magkeres dååkterestååkedimmiem stååkedim?” “Dehtie raejeste manne lim 6 jaepien båeries dellie Elline bohkim, men ij lij naan penetreradimmie. Ij lij ïskeres, månnoeh dam darjoejimen, jïh mænngan maam akt jeatjah darjoejimen”. Manne vïenhtem jeanatjommes mijjeste dagkerh stååkedimmieh stååkedamme, jïh ussjedamme “hysj, ibie sïjhth dan bïjre soptsestidh”. Men manne tuhtjem vihkele geerve almetjh aaj soptsestieh guktie dah stååkedin gosse lin smaave. Ij leah daate barre geerve almetji seksualiteeten bïjre- daate aaj maanan bïjre. Guktie maana seksualiteete lea gosse leah smaave.
Guktie maanah aalteresjiehteles maahtoem vedtedh, men ij dejtie vuesiehtidh guktie naakenh dååkerdieh.
Spïeletijje: 1:20
M16
Maanah mah jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh kråahpese utnieh, aaj maehtieh "vaahrese båetedh" jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh seksualiteetese åadtjodh. Daate gujht hijven.
Bööremes tsiehkie!!
Spïeletijje: 0:09
MB-1
Jis maanagïertesne barka jïh aktem nåake seksuelle dåemiedimmiem vïhtesje, maam dorje?
Voestegh leam sïjhteme bijjieguvviem tsiehkien bijjelen åadtjodh. Manne lyhkem maanine soptsestidh, jïh ij barre maanan bïjre soptsestidh. Maanah jïjnjem jïjtsh jieleden bïjre daejrieh jïh maehtieh dan bïjre soptsestidh. Manne leam sïjhteme maanam gihtjedh. Vuesiehtimmien gaavhtan “Daan biejjien vööjnim datne dåakterestååkedimmiem stååkedih, soptsesth stååkedimmien bïjre”. Soptsesth vielie dan bïjre. Manne sïjhtem vielie dan bïjre govledh. Dellie leam vuartasjamme magkeres kråahpegïelem maana åtna gosse soptseste. Dellie vïenhtem mov tjoeperdimmie stuerebe jallh unnebe sjïdteme. Dellie leam sïjhteme mubpiejgujmie mov barkoesijjesne soptsestidh. Iemie mov lïhkemes åvtehkinie soptsestidh. Edtjebe dallah maanavaarjelæmman bïeljelidh jallh maehtebe ånnetji vuertedh jïh vielie vïhtesjidh? Jallh edtjebe darjomesoejkesjem darjodh jïh dam lïhke dåeriedidh.
Maam barkijh maanagïertesne byöroeh darjodh jis maaneste tjoeperdieh.
Spïeletijje: 1:38
MB-2
Mij lea darjomesoejkesjen sisvege?
Eah gaajhkh maanagïerth darjomesoejkesjem utnieh. Men maanagïertelaake jorkesi tsïengelen 1.b. 2021. Dellie gaajhkh maanagïerth darjomedïedtem åadtjoejin. Akte darjomedïedte mij jeahta edtja varke råajvarimmiejgujmie nïerhkedh gosse maana mïedtelamme sjædta. Gaajhkh maanah edtjieh jearsoes jïh hijven maanagïertebyjresem utnedh. Dellie edtjh varke maam joem darjodh, jïh dagkeres darjomesoejkesje - akte bijjieguvvie mij vuesehte gieh edtjieh maam darjodh jïh gåessie. Voestegh tjuara daejredh mij deahpadamme. Soejkesjisnie tjåådtje gïen dïedte lea, jïh maam edtjieh darjodh jïh gåessie edtjieh dam darjodh.
Darjomesoejkesjen bïjre, mij dïhte jïh mij lea darjomesoejkesjen sisvege.
Spïeletijje: 1:08
MB-3
Maahta åvtehkem bïeljelidh jis veanhta fåantoem åtna tjoeperdidh. Men tjuara åvtehkem bïeljelidh?
Gaajhkesh mah maanagïertesne berkieh, jïjtjeraarehke darjomedïedtem utnieh. Manne ussjedem byöroe jïh edtja åvtehkem bïeljelidh darjomesoejkesjen bïjre jïh dam meatan utnedh. Maanan seksualiteete maahta ånnetji ammes årrodh, kaanne ånnetji vaarege jïh skaamoedomtesem vedtedh. Ij dan jïjnjem dan bïjre soptsesth. Dagkeres barkosne ussjedem maahta hijven årrodh åvtehkem meatan utnedh, jïh ektesne årrodh gosse maanan bïjre barka gïe skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem åtna.
Åvtehkem bïeljelidh, jallh ij?
Spïeletijje: 0:50
MB-4
Datne soptsesth naan aejkien ij edtjh eejhtegidie bïeljelidh. Maahtah ånnetji dan bïjre soptsestidh?
Manne ussjedem gaajhkh maanaj dåemiedimmie edtja eejhtegigujmie soptsestidh, jïh gaajhkem maam maanagïertesne darjobe edtjebe eejhtegigujmie laavenjostedh. Men gosse tjoeperdibie maanam maahta daaresjimmiem eejhtegistie dååjrehtamme, dellie ibie edtjh bïeljelidh.
Gie edtja dam nænnoestidh?
Jis tjoeperde, edtja iktesth sov åejvine maanagïertesne soptsestidh, jïh maahta aamhtesem nommehth maanavaarjelimmine digkiedidh, maam edtja darjodh lea maanavaarjelimmine ektesne.
Maanan eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste bïeljelidh, jallh ij?
Spïeletijje: 0:51
MB-5
Mij jearsoesvoetesoejkesje?
Jearsoesvoetesoejkesje lea akte lissie darjomesoejkesjasse. Jearsoesvoetesoejkesje edtja såemies råajvarimmieh bïejedh olles skaaroehtihks dåemiedimmie jallh mïedtelimmie jeatjah maaneste ikth vielie heannedh. Vuesiehtimmien gaavhtan maana jeatjah maanam onnegåatan vaalteme jïh maanam håvhtadamme maam akt darjodh maam idtji dïhte sïjhth. Daelie akte råajvarimmie jearsoesvoetesoejkesjisnie lea dam maanam onnegåatan dåeriedidh aktem boelhkem. Jallh kaanne lïhkebisnie årrodh stååkedimmesne aktem boelhketjem. Dagkerh råajvarimmieh edtjieh jearsoesvoetem maanese vedtedh gie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtamme, jïh aaj don maanese gie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem dååjreme. Jïh jearsoesvoetem eejhtegidie vedtedh.
Jearsoesvoetesoejkesjen bïjre.
Spïeletijje: 1:04
MB-6
Maam dorje jis tjoeperde maanan dåemiedimmie lea eejhtegi vaenie hoksevaanoen jallh dovne seksuelle daaresjimmien gaavhtan?
Dellie ij edtjh eejhtegigujmie soptsestidh. Dellie edtja aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmiedïenesjinie digkiedidh. Tjuara tjoeperdimmiem seedtedh jïh jis daajra gie daaresjamme, jallh datne dan nommem maaneste åådtjeme, edtjh politijem gaskesadtedh.
Væhtabïhkedassi bïjre aamhtesinie gusnie eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste eah edtjh bïevnesh åadtjodh.
Spïeletijje: 0:30
MB-7
Mej instansi luvnie maahta viehkiem ohtsedh?
Statens barnehus, RVTS, Rebessa, NOK- jarngh. Gellie sijjieh gusnie maahta viehkiem ohtsedh jïh mah hijven maahtoem utnieh jïh maehtieh dagkeres barkosne viehkiehtidh.
Dov dååjrehtimmien mietie, maahtah jiehtedh maanagïertebarkijen barkoe aelhkebe sjædta jis viehkiem dagkerh instansi luvnie ohtsede gosse tjoeperde?
Jaavoe, datne jearsoesåbpoe sjïdth. Vielie maahtoem åadtjoeh. Viehkiem åadtjoeh dejstie gïeh dam maehtieh, jïh dejnie barkeme gellie jaepieh. Dah mah maanajgujmie berkieh gieh skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmiem utnieh.
Instansh gusnie maahta viehkiem syökedh.
Spïeletijje: 0:50
MB-8
Tjuara gujht geerve årrodh…. Guktie maahta dam daejredh?
Ij gåaredh daejredh. Jis aervedh maana lea seksuelle daaresjimmieh dååjreme, dellie edtjh bïeljelidh. Maahta aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmiedïenesjinie digkiedidh. Vuesiehtimmien gaavhtan jis maana aktem daaresjæjjam nommestahteme, dellie edtjh politijem gaskesadtedh.
Dellie dïedtem åtna?
Dellie dïedtem åtna. Reaktoe.
Guktie maahta aamhtesh anonyjme digkiedidh maanavaarjelimmine jallh politijine.
Spïeletijje: 0:37
R-1
Mij dutnjien jïjnjemes bïevnesh vadta? Doh hijven gyhtjelassh gihtjedh jallh vaestiedassh goltelidh?
Manne vïenhtem vaestiedasside goltelidh, jïh tjåejjiedomtesem damtehtidh. Dah edtjieh jearsoes mannine årrodh, jïh damtedh sijjieh maehtieh gaajhkem jiehtedh, jïh manne maahtam gaajhkem govledh. Manne jïjnjem ektiedimmigujmie barkem eannan aelkebe. Dellie maahtam rïekte gyhtjelassh gihtjedh, jïh dah daejrieh manne gaajhkem tööllem maam jiehtieh.
Maana edtja jearsoes årrodh satne maahta terapeevtese gaajhkem soptsestidh.
Spïeletijje: 0:40
R-2
Man guhkiem ryöhkoe maanan leajhtadimmiem åadtjodh?
Manne daamtaj dååjrehtem maanah naa varke jearsoes sjidtieh.
Tjuara maanine vuejnedh jïh ånnetji dej daltesisnie årrodh. Tjuara maanan aalterem krööhkestidh jïh gïelem veeljedh maanan aalteren mietie, man gåhkese skearkagamme jïh evtiesovveme.
Gåarede jearsoesvoetem varke bigkedh.
Spïeletijje: 0:25
R-3
Mam sïjhth jiehtedh eejhtegh utnieh vihkele jis sijjen maana lea mïedtelimmieh dååjreme?
Dah utnieh vihkele sijjen maana edtja viehkiem åadtjodh. Dah sijhtieh mijjieh edtjebe maanide dïrregh vedtedh, guktie dah maehtieh hijven utnedh mænngan sijjen jieliedisnie. Eejhtegh billieh maanah eah hijven åadtjoeh mænngan, jïh maanan vijriesåbpoe evtiedimmeste jïh seksualiteeteste tjoeperdidh.
Eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste sijhtieh maana edtja viehkiem åadtjodh.
Spïeletijje: 0:27
R-4
Maehtieh skåltoem damtedh?
Muvhth eejhtegh maehtieh sån dam darjodh. Vuesiehtimmien gaavhtan jis maana gïen luvnie eejehtallemisnie orreme, jallh maanasåjhtere dagke lea maanam daaresjamme.
Eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste maehtieh daamtaj skåltoem damtedh dan åvteste mij sjugniehtamme.
Spïeletijje: 0:16
R-5
Mah joekehtse maanese jis lea mïedtelimmiem jallh daaresjimmiem dååjreme aktede geerve almetjistie jallh jeatjah maaneste?
Manne daamtaj ussjedem daate sån jïjnje deahpadimmien bïjre jïh jeenjemes guktie maana lea dam dååjrehtamme. Juktie naan aejkien geerve almetjh maehtieh ussjedidh “ij leah dïhte dan vaarege”, men seamma aejkien maana maahta stoerre reaksjovnem dïsse vuesiehtidh. Man gellien aejkien daate deahpadamme jïh man guhkiem? Dïhte vædtsoesvoetem jïh aajhtoem dååjreme?
Jallh faamoem båajhtoehlaakan maanan vööste nuhtjeme? Guktie ånnetji ovmessie. Men jis daate geerve almetjen bijre dellie tjuara politijem bïeljelidh jïh dellie juridihke meatan sjædta. Maana maahta dååjredh tjidtjie gon aehtjieh tjoerijægan faangkegåatan. Kaanne jïjtje aaj tjuara jeatjah sæjjan biejesovvedh mearan dåapmose vuertieminie. Jallh kaanne tjuara gåeteste juhtedh. Maanan dååjrehtse lea vihkelommes viertiedidh, jïh gieh dam dorjeme. Jis lea seksuelle mïedtelimmie maanaj gaskem tjuara viertiedidh man alvas maanan dååjrehtse lea.
Daaresjimmie geerve almetjijstie lea joekehts maanaj daaresjimmijste.
Spïeletijje: 1:23
R-6
Datne BUP’esne barkh: Jis akte maana båata, medtie nieljen jaepien båeries jïh dïhte seksuelle daaresjimmiem dååjreme. Maam darjoeh?
Daamtaj gosse vuesiehtimmiem maanine åadtjobe mah seksuelle daaresjimmieh dååjreme, dellie salkehtimmine aelkebe mij medtie govhte våhkoeh ryöhkoe. Jïh salkehtimmesne traavmide goerehtallebe maanine ektine, jih vïhtesjibie stååkedimmesne. Mijjieh goerehtallebe eejhtegi muhteste jïh vuejnebe mejtie dah traavmasymptomh utnieh. Mijjieh maehtebe eejhtegidie gihtjedidh, jïh daamtaj maanagïertine soptsestibie jïh destie bïevnesh veedtjebe. Såemies aejkien maehtebe aaj traavmabåehtjierdimmiem aelkedh seamma tïjjen, men salkehtimmie lea mijjen fokuse. Såemies aejkien vueptiestibie maana lea seksuelle daaresjimmiem dååjreme, men diekie båateme jeatjah fåantoej gaavhtan jïh jeatjah såarhts salkehtæmman jallh båehtjierdæmman. Dellie dïedtem utnebe maanavaarjelæmman bïeljelidh, jïh mijjieh heerredimmiedïedtem utnebe. Salkehtimmieboelhken edtjebe diagnostiske konklusjovnine båetedh, jallh diagnostiske vuarjasjimmine. Daamtaj maana gie seksuelle daaresjimmiem dååjreme post-traavmatihkeles raessievaejviem, goh PTSD, utnedh. Maana maahta mojhtesidie vihth mujhtedh jïh sov dåemiedimmiem dan gaavhtan. Åssjalommesh åejjien sïjse båetieh jallh maana maahta guvviem heannadimmeste åadtjodh, maahta voepedidh. Dïhte maahta pryövedh sijjieh jallh almetjh rïevedh. Jïh maahta aelkedh nåake åssjalommesh jïh domtesh utnedh. Maahta daamtaj måarehke sjïdtedh jallh bïllije, maahta domtesh dassedh. Maahta eadtjohke årrodh, jïh daamtaj hïelhkelidh, konsentrasjovnine tjabredh, jïh tjabredh åeredh. Salkehtimmieboelhken goerehtibie magkeres båehtjierdimmiem mijjieh maehtebe maanese vedtedh.
Buerkiestimmie guktie terapijine barka maanide mah seksuelle daaresjimmieh dååjreme.
Spïeletijje: 2:30
R-7
Ånnetji bååstede dijjen traavmabåehtjierdæmman. Guktie smaave maanah, nieljen jaepien båeries jallh nuerebh, maehtieh aevhkiem destie utnedh?
Dah mah traavmabåehtjierdimmiem åådtjeme tuhtjem hijven aevhkiem destie åtneme. Nuerebe maanajgujmie maehtebe soptsestidh jïh narratijvem darjodh, dellie åadtjoeh jïjtjh soptsestimmiem hammoedidh. Maana åådtje guvviedidh jallh måaladidh. Dåahka jallh bïjle vuesehte mij deahpadamme, jïh manne soptsestimmiem tjaalam. “Gosse datne lih onne, dellie mij akt nåake deahpadi”. Jïh soptsestimmiem dan bïjre darjobe. Dam nuhtjebe mearan bilateraale skreejrehtimmiem nuhtjebe. Såemies maanah lyjhkoeh dovne tjelmide svihtjedh jïh auditijve skreejrehtimmiem nuhtjedh.
Daelie EMDR:en bïjre soptsestibie?
Daelie EMDR:en bïjre soptsestibie. Daamtaj dam maanajgujmie nuhtjem. Aalkoetsiehkie lea mijjen narratijvh, gusnie soptsestimmiem tjaelebe. Gosse dam tjaaleme, aalkam lohkedh mearan dah bilateraale skreejrehtimmiem åadtjoeh. Maanah maehtieh tjelmide svihtjedh jallh sijhtieh svihtjemem jïh tjoejem utnedh. Såemies maanah sïjhtieh hoksealmetjen eskesne tjahkasjidh. Naan aejkien hoksealmetje maahta ånnetji minngielisnie tjahkasjidh. Manne lohkem mearan maana meatan fulkie skreejrehtimmesne. Voestegh maahtam gihtjedh “Jis dan bïjre ussjedh- raejeste 0-10 raajan, man bååktjehke domtoe dïsse daelie ussjedidh?” Åtnam plakaatem guvviejgujmie. Maana maahta jiehtedh man bååktjehke dorje, jïh mijjieh maanese jiehtebe daelie lea jearsoes. Jïh manne seamma gyhtjelassem gihtjem. “Man jearsoes daelie damth? Raejeste 1-7 raajan, gusnie 7 lea bööremes.
Traavmagïetedimmie goh EMDR maahta nuhteligs årrodh maanide.
Spïeletijje: 2:21
R-8
Man guhkie maana traavmabåehtjierdimmiem daarpesje?
Raaktan jearohke man gïerve daate lea. Jis maana nåake hoksem åtneme gellie jaepieh, jallh lij daaresjimmiem dååjreme gellie jaepieh, maanan tsiehkie ånnetji jeatjhlaakan. Ij leah jearsoes, jïh tjoerebe guhkebe tïjjem nuhtjedh. Gïerve daejredh man gellie tæjmoeh traavmabåehtjierdimmie lea daerpies gosse lea smaave maanaj bïjre, kaanne 15-20 tæjmoeh. Naakenh jiehtieh gaektsie tæjmoeh, manne tuhtjem daate lea vaenie. Manne ussjedem vihkeles jeatjah aati bïjre soptsestidh traavmabåehtjierdimmien mænngan. Edtja raasti bïjre soptsestidh, guktie domtesidie stuvrie, guktie tsiehkiem jeatjabidie utnedh, jïh tsiehkie jïjtse seksualiteetese. Dah edtjieh damtedh dej lea hijven tsiehkie kråahpese, jalhts mij akt deahpadamme mij ij lij hijven.
Man guhkiem maana tjuara traavmabåehtjierdimmiem utnedh mænngan seksuelle daaresjimmiem dååjreme.
Spïeletijje: 1:08
R-9
Ij leah naemhtie, traavmabåehtjierdimmesne maahta hijvenlaakan boelhketjem gåaradidh, men faahketji vielie maahta jijhtedh?
Daate saatnan, jïh vielie bïevnesh maehtieh daaresjimmien bïjre båetedh ajve akten tæjmoen mænngan. Jis eejhtegh lin meatan tæjmosne – jallh ij, maehtieh mænngan BUP:ese ringkedh jïh saarnodh maana vielie deahpadimmien bïjre soptsestamme. Gåarede dan bïjre dejnie soptsestidh båetijen tæjmoen? Joekoen hijven eejhtegh dam soptsestieh, provhkem jiehtedh lea hijven jis gaajhkh reaksjovni bïjre bïeljelieh, traavmabåehtjierdimmietæjmoen mænngan. Gosse båarasåbpoe sjidtieh jienebh mojhtesh maehtieh båetedh, men raaktan dillie idtjin asth dan bïjre soptsestidh.
Båehtjierdimmesne vielie aath jallh histovrijh maehtieh båetedh.
Spïeletijje: 0:59
R-10
Maanah gïeh seksuellelaakan mïedtelieh maehtieh viehkiem dijjeste åadtjodh?
BUP:sne akte vuesiehtimmiefåantoe man nomme itjmies tjoeperdimmie maanide mah leah vuelelen govhten jaepien båeries. Jis maana seksuelle dåemiedimmiem maanagïertesne vuesiehtamme, daate maahta naan aejkien vuesiehtimmesne tjåadtjodh, men dellie jeatjah symptomigujmie ektine. Maahta sovmem tjåadtjodh dåemiedimmietsagkesi bïjre, ADHD jïh evtiedimmiesturremh. Daate maahta tjåadtjodh jis såvma traavmareaksjovnh itjmies dååjrehtsi mænngan. Mijjieh gaajhkeh vuesiehtimmieh seamma vuekien mietie tjïelkestibie. Juktie dam seksuelle dåemiedimmiem jeatjah diagnostiske damtsvæhtaj mietie aaj vuejnedh, sååjhtoe naan maanah tsagkesh utnieh jïjtsh impulsiviteetine jïh mubpiej raastigujmie tjabrehtieh. Dah maanah dåeriesmoerh utnieh sosijaale væhtah guarkah. Men jeenemes dejstie maanijste leah hoksevaanojne, vædtsoesvoetine, aajhtoejgujmie jallh seksuelle daaresjimmine byjjenamme.
Båehtjierdimmie jïh dïrregh aaj ovrehte seammalaakan goh dijjieh vaepiedodtjide nuhtjede?
Jis maana traavmam dååjreme, lea vihkielommes båehtjierdimmiem vedtedh mij sjeahta dej traavmadååjresasse. Ij leah iemie maanah skaaroehtihks jallh tjoeperdihks seksuelle dåemiedimmiem vuesehth. Dïhte gujht såemies lehkeste båata. Vihkeles maanaj traavmagujmie barkedh, ovjearohke jeatjah diagnovsijste. Lea vihkeles dam seksualiseeradamme dåemiedimmiem vuartasjidh. Daah maanah leah skuvleaalteren nuelesne. Dah maanagïertesne vaedtsieh, eah leah dan stoerre, guktie vihkele geerve almetjh maanaj bïjre dejtie viehkiehtieh. BUP’esne maehtebe emosjovnereguleeremen bïjre soptsestidh. Maam dorje gosse bælla jïh måarehks? Guktie maahta domtesidie stuvredh maanaj premissine, dej gïelesne, stååkedimmien tjïrrh. Maehtebe jïjtsh raasti bïjre soptsestidh jïh mubpiej raasth. Maahta verries seksualiteeten bïjre soptsestidh.
Maanaj båehtjierdimmien bïjre gïeh jeatjebh seksuellelaakan mïedtelieh, jïh mejtie daate jïjnjem joekehtadta jeatjah båehtjierdimmeste.
Spïeletijje: 2:56
R-11
BUP’esne maahta AIM-goerehtallemem darjodh maanide vuelelen 12 jaepien båeries.
Gosse maanah leah smaave, dellie buerebh instanside maanan bïjre tjöönghkie eejhtegigujmie ektine. Vuesiehtimmien gaavhtan, eejhtegh, maanagïerte, PPD, healsoeskïemtjesååjhtere jïh jeatjah instansh mah leah meatan goerehtimmesne – jïh mah maehtieh buerkiestidh mij maanan byjjenimmiebyjresisnie sjugniehtovvi don baelien, jïh magkerh symptomh maana vuesiehti seksualiseereme dåemiedimmien bïjre.
Dan gaavhtan maehtebe råajvarimmieh gaavnedh mah vihkeles daesnie jïh daelie. – Kaanne jeatjah maanah gåetesne årroeh? Daesnie jeatjah åerpenh? Guktie maanagïertesne? Maahta jearsoesvoetesoejkesjh darjodh, edtja hoksedh maana råajvarimmieh daelie jïh åvtese åådtje. Maana edtja skuvlesne aelkedh, jïh laavenjostoe etaati dåaresth lea gaajh vihkeles. Mijjieh geerve almetjh dah mah dïedtem utnieh maanan åvteste. Dïhte båajhtoeh aath lïereme, jïh dan åvteste tjoerebe maanam ikth vielie lïerehtidh mij reaktoe.
AIM-goerehtallemen bïjre maanide mah vuelelen 12 jaepien båeries.
Spïeletijje: 1:25
R-12
Guktie eejhtegh dåemiedieh gosse dej maana seksuelle dåemiedimmine mïedtelamme?
Eejhtegh maehtieh joekehtslaakan dåemiedidh. Såemies alvehtsisnie. Såemies maehtieh ussjedh ij daate dan vaarege. Såemies maehtieh ussjedh daate lij ovsåvhtan stååkedimmie. Såemies maehtieh ussjedh ij mov maana naemhtie darjoeh. Daate lea gaajh jearohke eejhtegijstie, kaanne jïjtjh leah seksuelle daaresjimmieh dååjreme, mojhtesh leah båateme - jallh mij akt tjidtjie gon aehtjien gaskem deahpadamme. Mij seksuelle daaresjimmie? Mij kraanskome? Mij seksuelle stååkedimmie? Sååjhtoe daah maanah tjuerieh boelhketjem vuertedh goske vijresåbpoe vuesiehtæmman seedtesuvvieh, jïh eejhtegidie sån aaj prosesse orreme.
Eejhtegi/eejhtegi åvteste reaksjovni bïjre gosse sijjen maana lea jeatjebh seksuelle daaresjamme.
Spïeletijje: 1:01
R-13
Maahtah dijjen ovmessie båehtjierdimmienuepiej bïjre soptsestidh?
Daate maahta ånnetji jeerehtidh BUP’este BUP’ese. Manne maanadåehkesne barkeminie, jïh desnie traavmaööhpehtimmiem åtnam, man nomme TF CBT- traavmafokuseradamme kognitijve dåemiedimmieterapije.
Sïjhth ånnetji daan båehtjierdimmien bïjre daejredh? Smaave maanajgujmie gåarede elementh destie nuhtjedh, juktie dïhte vielie verbaale goerkesem kreava, jïh dah tjuerieh buektiehtidh buerkiestidh. Åajvahkommes aktem vuekiem nuhtjem man nomme EMDR. Englaanten gïelesne lea “Eye Movement Desensitrization and Reprocessing”.
Åssjalommes lea bilateraale stimuleereme, gusnie ussjede maahta åelkies jïh gårroeh aajlabieliem stimuleeredh, goh tjelmide svïhtjedh jallh auditijve stimuleereme gusnie tjoejh fïere guhten bielesne åtna, jallh stimuleereme fïere guhten gïetesne, “tapping jallh buzzere” Dellie tsåatskelesvoetem dovne traavmese jïh stimuleeremasse åådtje. Gïetedimmie jïh bïeljelimmie maahta varkebe juhtedh gosse åådtje traavmasymptomigujmie barkedh.
Båehtjierdimmievuekiej bïjre mah BUP faala.
Spïeletijje: 1:33
R-14
Eejhtegh gujht åadtjoeh daejredh mij sjugniehtåvva. Guktie dah sïejhmemes reageerieh?
Daamtaj tjarke bååhperieh. Kaanne naakenh dam sovmehtamme ståantetjem. Naakenh tjarke bååhperieh, jïh mijjieh tjoerebe astedh dejgujmie årrodh, dah tjuerieh åadtjodh sijjen åssjalommesi jïh domtesi bïjre soptsestidh. Mijjieh eejhtegidie bïhkedibie traavmabaseradamme geatskanimmien jïh traavmabaseradamme hoksevoeten bïjre. Edtja maanide jearsoesvoetem jïh veanhtadihksvoetem vedtedh. Mijjieh viehkiehtibie guktie maanah maehtieh jïjtsh domtesh stuvredh, jïh doh jearsoes geerve almetjinie årrodh giejtie maanah maehtieh båetedh. Aktene fuelhkesne sååjhtoe jienebh maanah aaj, mah dam seamma dååjresem utnieh. Men jis ajve akte dejstie maanijste mah daaresjimmieh dååjreme maehtebe soptsestimmieh åerpenigujmie jallh fuelhkine utnedh - guktie maehtebe fuelhkiem bööremeslaakan gorredidh.
Guktie eejhtegh/dah mah eejhtegi åvteste bïhkedidh sijjen maanam gorreddih gosse dïhte seksuelle dåemiedimmiem vuesiehtamme.
Spïeletijje: 1:13
R-15
Soptsestimmieh jïjnjem kreava?
Jaavoe, dam sïjhtem jiehtedh. Såemies aejkien sååjhtoe eejhtegh leah jïjtjh daaresjimmiem dååjreme, man åvteste vïerrebe sjædta dejtie. Tjuara eejhtegidie aaj gorredidh, juktie dah leah aehpesne jïh gåetesne abpe dygnem jïh edtjieh maanide gorredidh. Dellie ovmessie symptomevæhtah maehtieh båetedh.
Maahta krïevije årrodh eejhtegh hoksedh mah aehpesne.
Spïeletijje: 0:26
KO-1
Mij Maanagåetie?
Staaten maanagåetie lea onne goevtese politijesne mij dïedtem åådtjeme byjrehtimmiem maanijste vuelelen 16 jaepien båeries sjïehteladtedh jïh tjïrredidh, mij jïjtje daaresjamme jallh lea væhna itjmies strååffemeaamhtesinie. Mijjen barkoe maanagåetesne lea göökte bielide juakasovveme. Akte bielie lea meatandåapmerinie årrodh dejnie sjïehteladteme byjrehtimmesne, jïh maanafaageles raerieh jïh maanaperspektijvh vedtedh byjrehtimmine. Mubpien bielie maahta vååjnedh goh goh poliklinihkesne BUP:esne barkedh, gusnie maanah jïh eejhtegh dåastoehtibie, dåeriedibie jïh viehkiehtibie mænngan politije dejtie byjrehtamme.
Dijjieh daamtaj maanah vuelelen govhten jaepien båeries dåastoehtidie?
Daamtaj maanah mah daaresjimmiem dååjreme jallh maanah mah væhnine orreme. Jïjnjesh dejstie Nöörjen maanagåetesne byjrehtibie.
Men ij gåessie jis såvma maana lea daaresjamme?
Ij gåessie jis såvma.
Statens barnehusen bïjre, jïh magkeres viehkiem maahta destie åadtjodh. Eah gåessie sovmehtamme maanah åådtjeme mah vuelelen govhten jaepien båeries.
Spïeletijje: 1:01
KO-3 (v2)
Guktie maanajgujmie soptsestidh gïeh govhten jaepien båeries jïh nuerebh?
Maanagåetie seamma sjïere vuekiem goh politije nuhtjie byjrehtimmesne. Maanavaarjelimmiedïenesje aaj dam seamma vuekiem nuhtjie man nomme profesjonelle maanasoptsestimmie.
Gosse dejgujmie soptsestibie byjrehtimmien ålkolen dellie ånnetji jeerehte aamhtesistie aamhtesasse. Jis dïhte gie daaresjimmiem dååjreme sjïehteles viehkiem daarpesje, maehtebe traavmabåehtjierdimmine barkedh. Tjoerebe jeatjahlaakan dejgujmie soptsestidh mejtie såvma lea daaresjamme. Daamtaj væhtah utnieh mah vuesiehtieh dah leah traavmah dååjreme. Kaanne tjoerebe traavmabåehtjierdimmine barkedh eannan dejnie skaaroehtihks seksuelle dåemiedimmine barkebe. Dellie aktem AIM gïetedimmiemanuaalem nuhtjebe.
Byjrehtimmievuekien bïjre maanagåetesne lea sjïehteladteme maanide gïeh væhna jallh daaresjamme strååffemeaamhtesinie, jïh guktie vijresåbpoe viehkiehtidh.
Spïeletijje: 1:01
KO-4 (v2)
Jis akte maanagïertebarkije tjoeperde maanan seksuelle darjoemistie, maahta Maanagåetine rååresjidh?
Mahte fïerhten våhkoen åadtjobe dagkerh tellefovnh, nov gujht göökth asken ovmessie maanagiertijste jïh maanaskuvlijste gusnie maanah soptsestieh dah maam akt sijjen kråahpen vööste dååjreme, jallh maanah vuejnieh mah nåake aath jeatjah maanaj kråahpi vööste darjoeh.
Guktie raeriestidie?
Daate jeerehte itjmiesvoeten mietie. Våaroemisnie valkesetjoevkesem, akte systeeme mij Janusjarngeste Danmarkesne båateme, men akte man nomme Hegge lea dam vijriebassse evtiedamme. Desnie hijven buerkiestimmieh verries seksualiteeten bïjre jïh mij dïhte, jïh mij lea tjoeperdihks seksualiteete jïh mij lea skaaroehtihks seksualiteete ovmessie aalteredaltesinie.
Maahta maanagåetien gåajkoe ringkedh jïh dejgujmie rååresjidh.
Spïeletijje: 1:07
KO-5
Jis maana lea 6 jaepien båeries jïh seksuelle dåemiedimmiem åtna. Gïeh daejtie maanide tjïelkeste?
Maanagïerte tjuara maanavaarjelimmiedïenesjem bïeljelidh gosse dagkeres maaneste tjoeperde. Jïh vijresåbpoe vuesiehtimmiem BUP:ese seedtedh gie maahta dejtie viehkiehtidh.
Maanagåetie viehkiem juvnehte maanavaarjelimmeste jïh maana- jïh noerepsykiatrijeste.
Spïeletijje: 0:25
M3-1
Maahtah verries seksualiteetem maanide buerkiestidh?
Jaavoe, edtjem pryövedh. Jis dïsse ussjedh - dallatjinie maana lea reakasovveme, jïh hoksem, gieriesvoetem, jïh domtesevoetem åådtje – dellie hijven våaromem hijven seksualiteetese beaja. Maana edtja hoksem, lïhkesvoetem jïh baahkes beapmoem åadtjodh gosse daarpesje, jïh orre raajhpesem åadtjodh. Maana stuerebe sjædta jïh aalka soptsestidh. Dïhte maahta jiehtedh njuenie, bieljieh, jïh maahta tjiehtjeri ovmessie nommh jiehtedh. Gosse lea 2, 3 jaepien båeries buerebe baakoevåarhkoem åådtjeme jïh tjoeleorgaani bïjre lïereme. Dïhte daajra mij lea tsïnne jïh mij lea pilla. Dellie joe baakoeh tjelmide jïh bieljide lïereme. Eejhtegi tsiehkie jïjtsh seksualiteetese, jïh magkeres maahtoe dah maanan seksualiteeten bïjre utnieh, lea vihkele gosse jïjtsh maanah utnieh. Maanah sijhtieh sån bööremes tsiehkiem åadtjodh jïjtsh seksualiteetese, jis hoksealmetje aaj hijven tsiehkiem jïjtse seksualiteetese åtna. Dah lierieh sijjieh maehtieh båadtsode laavkomelihtesne laavkodh. Jïh sov pillesne jallh tsïnnesne damtedidh. Dah åadtjoeh bieljine, njuenesne jïh abpe kråahpesne damtehtidh. Dan bïjre maehtieh soptsestidh. Maehtieh guvvieh gærjine vuartasjidh ovmessie maanijste, jïh maehtieh soptsestidh guktie maana tjåejjien sïjse båateme. Jïh guktie tsavnoste båateme. Jallh, idtjin tjåejjien sïjse båetieh, dah boernesgåatan båetieh, jïh guktie tsavnoen sïjse jïh sistie båetieh, jïh ovmessie vuekieh gååvnese maanah åadtjodh, jïh ovmessie fuelhkieh. Manne vïenhtem daate lea hijven våarome guktie maana edtja hijven jïh jearsoes tsiehkiem jïjtse kråahpese jïh seksualiteetese åadtjodh.
Hoksen, lïhkesvoeten jïh gieriesvoeten bïjre. goh våarome verries seksualiteetese mijjen almetji luvnie.
Spïeletijje: 1:56
M3-2
Åvtesne, goh manne maanagïertesne barkim, gaektsieluhkie-låhkoen, nov gujht gïervebe daelie. Maanah maehtieh åadtjodh sinsitniem ånnetji vaaksjodh, jïh geerve almetjh ajve dam vuartasjieh jïh vuejnieh maanah hijven utnieh. Mijjieh destie vaedtsebe men hævvi, jis maanah dagkerh stååkedimmieh stååkedieh guktie sinsitniem goerehtieh jïh Duploklåbpoem sinsitnien ravven sijse rijtieh jallh sinsitnien tsavnoem vuartasjieh, dellie lea vihkeles jiehtedh "Hei, guktie gåarede daesnie?" Jïh maam dijjieh stååkedidie?" "Ijje, datne maahtah olkese vaedtsedh juktie mijjine hijven." Mijjieh tjoerebe maanide dan hijvenlaakan damtedh, jïh vuejnedh daesnie hijven gåarede. Dellie jeahtam "ok, manne bååstede båatam gosse luhkie minuhth vaaseme. Men aaj maahta striengkies sjïdtedh jïh maanam stilledh måvhkah tsaekedh. Mujhtieh maanese lea sïejhme dagkeres stååkedimmiem stååkedidh, men hævvi tjoerebe geehtedh maanah hijvenlaakan sinsitnien vööste dåemiedieh.
“Hei, guktie gåarede daesnie?” Tjuara maanaj stååkedimmiem vååksjedh juktie daejredh dah jearsoeslaakan stååkedieh.
Spïeletijje: 0:59
M3-3
Man aareh maana aalka seksualiteetem evtiedidh?
Muvhth seksuellevoetem sïjhtieh goh akte mijjen maadthdomtesijstie. Manne ussjedem daate lea öövre gosse dahkoe sjugniehtåvva- ij gosse dahkoe sjugniehtåvva- men gosse munniecellah jïh sædcellah/spermijh ektesne sjalkah- dellie seksualiteetem utnebe. Dan varke mijjieh veartanasse båateme dellie mijjen seksualiteete , identiteete, aavoedimmie jïh sårkoe baajnehtamme sjidtieh. Mijjieh måaratovvebe jïh mijjieh niktebe. Hoksealmetjh jïh almetjh mijjen bïjre seksualiteetem baajniehtieh. Seksualiteete goh energije mijjese. Muvhth mijjeste jïjnjem destie utnebe jïh muvhth vaenebem utnebe. Mijjen hoksealmetjh mijjen bïjre mijjem baajnehtieh; domtesidie, gieriesvoetese jïh hoksese. Mænngan maanah aelkieh jïjtjemse goerehtidh; jïjtsh kråahpem damtehtieh, njueniem, bieljieh, jïh tsavnoem damtehtieh jïh njaelkies domtesh åadtjoeh jis vuesiehtimmien gaavhtan tsavnoem damtehtieh. Jïh tjiehtjieridie damtehtieh jïh dejtie ånnetji maejstieh. Vuesiehtimmien gaavhtan jis göökte onnemaanah ektesne laavkomelihtesne, sïjhtijægan aelkedh jïjtsh tjoeleorgaanh damtehtidh, daate lea sïejhme, dellie åadtjoejægan numhtie darjodh. Dah jïjtsh tjoeleorgaanh, naepiem jïh bieljieh damtehtieh. Dellie dejtie laavkomelihteste vaalta. Kaanne åerpenh leah laavkomelihtesne, jïh ïedtjem utnieh sinsitnien tjoeleorgaanijste. Eah barre ïedtjem utnieh tjoeleorgaanijste, men daelie seksualiteeten bïjre soptsestibie. Dah sijhtieh aaj jeatjah aath kråahpesne vuartasjidh. Men jis seksuelle evtiedæmman ussjede, jïh lïeredh jearsoes sjïdtedh jïjtse kråahpesne, dellie ussjedem, jeatjah maanah leah eejhtegidie båadtsode vuajneme, laavkometjïehtjelisnie jallh åeremetjïehtjelisnie. Dellie maana vuepteste “oi, numhtie aehtjie vååjnoe”, jallh numhtie lea tjidtjien kråahpe. Numhtie leah. Numhtie tjidtjie gon aehtjieh, jïh dïhte vuajna mejtie lea tjidtjien jallh aehtjien plïeresne. Jïh manne numhtie vååjnoem gosse stoerre sjïdtem. Daate lea akte bielie jearsoes sjïdtedh jïjtse kråahpese, jïh kråahpe jïh båadtsode årrodh lea iemie.
Mijjieh seksualiteetine reakasovveme, jïh hoksealmetji hijven tsiehkiem jïjtsh kråahpese, aaj maanan tsiehkiem jïjtse kråahpese baajnehte jïh guktie kråahpem jïh seksualiteetem goerehtidh.
Spïeletijje: 2:11
M3-4
Guktie maanide nuepiem vedtedh jïjtsh kråahpem goerehtidh. Baernieh pillah utnieh mearan nïejth guelmiedahkem daarpesjieh gosse sæjhta jïjtsh tjoeleorgaanem vuejnedh.
Spïeletijje: 0:58
Jearsoes jïh hijven tsiehkie jïjtse kråahpese, dah maehtieh vuejnedh guktie tjoeleorgaanh vååjnoeh. Vuesiehtimmien gaavhtan provhkem såemies aejkien maanagïertide jiehtedh dah byöroeh guelmiedahketjem utnedh, guktie nïejth aaj maehtieh jïjtsh tjoeleorgaanh vuejnedh. Daamtaj baernieh maehtieh tjåadtjodh guelmiedahken uvte vuejnedh, mearan nïejth kaanne tjuerieh vielie nuelesne vuartasjidh eannan vuejnieh. Kaanne muvhth tuhtjieh daate fer jïjnje, men dellie ussjedem- jaavoe, mijjieh gaahpasjibie jïh sinsitnien tjeapohki sïjse vuejnebe, gosse mijjieh smaave. Vuartasjibie mijjen baenieh jïh speatnam. Manne tuhtjem geerve ussjedh edtja vïerrebe årrodh jïjtse vueliekråahpem vuejnedh. Men dan tjïrrh mijjieh maehtebe maanide aktem jearsoes jïh hijven tsiehkiem vedtedh jïjtse kråahpen bïjre. Jïh aalkoetsiehkie tjuara årrodh maanah edtjieh jearsoes jïh hijven tsiehkiem jïjtsh kråahpese jïh seksualiteetese åadtjodh. Jis dam utnieh, dellie aaj aelhkebe sjædta vuesiehtimmien gaavhtan, soptsestidh gosse mij akt mij ij leah hijven kråahpen jallh seksualiteeten bïjre.
M3-5
Ih maehtieh dam voestes daaresjimmiem tjöödtjehtidh. Geerve almetjh tjuerieh dïedtem vaeltedh jïh maanide lïerehtidh bïeljelidh gosse mij akt deahpadamme.
Spïeletijje: 2:31
Mijjieh soptsestibie maanaj bïjre gaskem nulle jïh govhten jaepien båeries. Akte bielie eelemistie lea maanide leeredh ijje jiehtedh, amma, ij leah maanaj dïedte ijje jiehtedh?
Maanah ijje jiehtieh jis naakenh sijjen bæhtoem vaeltieh. Dah maehtieh ijje jeatjah maanide jiehtedh, jïh dejtie nehkiehtidh jïh jiehtedh “ijje daate lea mov” jïh numhtie. Men ij naan viehkie stoerre ektiedimmesne jis gie akt båetieh jïh ussjedieh daaresjidh. Ij leah maanan dïedte raasth tseegkedh, mijjieh geerve almetjh edtjieh raasth tseegkedh. Men mijjieh tjoerebe maanide viehkiehtidh guarkedh jis maam akt geerve dååjrehtieh, jallh sijjen vööste maam darjoeh maam jeatjebh eah darjoeh, dellie tjuerieh guarkedh dah maehtieh gïese akt soptsestidh. Jïh tjoerebe maanaj sosijaale nedteviermiem goerehtalledh maanajgujmie, guktie maehtieh dan bïjre soptsestidh. Ij leah dan stoerre nuepie mijjieh dam voestes daaresjimmiem tjöödtjestibie, jis maanide 0-6 jaepien båeries, lïerehtibie ijje jiehtedh. Mijjieh tjoerebe maanam viehkiehtidh soptsestidh mænngan, jallh jis tuhtjieh geerve såemies almetjinie ektine årrodh. Mijjieh tjoerebe maanah itjmieslaakan vaeltedh. Jis maana jeahta “im sïjhth dagkoe” tjoerh gihtjedh “ih sijhth dagkoe, soptsesth mannasinie, dan bïjre sïjhtem govledh”. Jallh jis maanam tromhpestahta seaside jïh maakide feerhmestidh, dellie daamtaj numhtie “datne tjoerh feerhmestidh, olles dan håjnan sjïdth”, jïh dellie maana leerie seasa dan håjnan sjædta jis ij dam feerhmesth. Men enn jis seasa maanasåjhtere jirreden, jïh dïhte edtja aaj laavkodh, jïh maana tjuara sov tsïnnem damtehtidh. Dellie maana ussjede seasa håjnan sjædta, jïh tjidtjie gon aehtjieh måaratovvijægan jis im numhtie darjoeh. Manne vïenhtem lea geerve dam voestes daaresjimmiem tjöödtjehtidh. Jïh ij leah maanan dïedte. Eah åajsoeh ijje jiehtedh dïsse gie eajhnadovveme daaresjidh. Mijjieh tjoerebe maanam viehkiehtidh doestedh dan bïjre soptsestidh, jïh mijjieh edtjebe dam almetjem årrodh gïese duasta soptsestidh jis dïhte maam akt dååjroe maam tuhtjie geerve. Daate aaj kråahpen bïjre, daate seksualiteeten bïjre, jïh daate nåake seksualiteeten bïjre. Men aaj baakoeh aatide biejedh, guktie maana tjuara kråahpen bïjre lïeredh åejjeste tjiehtjierasse, gusnie tjoeleorgaanh leah meatan. Jïh dah tjuerieh lïeredh gåarede dan bïjre soptsestidh. Dellie aelhkebe maanese baakoeh gaavnedh gosse edtjieh doestedh nåake seksuelle gaskesadtemen bïjre soptsestidh, aktede jeatajh maaneste, noereste jallh geerve almetjistie.
Datne jeehtih ih gåaredh dam voestes daaresjimmiem tjöödtjehtidh,men gåarede dam mubpiem tjöödtjehtidh?
Jaavoe! Maahtah dam mubpien tjöödtjehtidh jis viehkiem geerve almetjistie åadtjoeh.
M3-6
Joekehtsen bïjre geerve almetji jïh maanaj seksualiteeten gaskem.
Spïeletijje: 0:43
Gåarede maanaj seksualiteetem båajhtode guarkedh?
Manne vïenhtem jïjnjh geerve almetjh geerve almetji seksualiteetese ussjedieh gosse maanaj seksualiteetese ussjedieh. Jeenjesh ussjedieh maanah eah seksualiteetem utnieh, dïhte ånnetji ånnetji båata maam im leah rikti guarkeme guktie. Manne vïenhtem kaanne naan geerve almetjh ussjedieh "goh geerve almetjh" gosse vuejnieh maanah sinsitnine stååkedeminie. Eah maanah dååkerdieh. Maanah låssas-goh- stååkedimmiem stååkedieh, dah maehtieh låssas dååkerdidh- eah dah dåemiedieh goh geerve almetjh gïeh dååkerdieh, men låssas-goh-stååkedimmiem utnieh. Gosse maanah gaahkoem maanagïertesne bååhkesjieh, dellie saedtiem nuhtjieh. Men læjhkan akte gaahkoe.
M2-1
Jis maanagïertesne barkh jïh tuhtjh seksualiteete lea gïerve, maam dellie darjoeh?
Dellie tjuara lohkedh dan bïjre. Litteratuvrh maanaj jïh seksualiteeten bïjre hov gååvnesieh. Hijven gyhtjelasse lea: "Maam manne lïerim goh lim onne?" Maam maahtam jïjtje ööhpehtidh? Mov lea jïjtje akte verries jïh buerie tsiehkie mov kråahpese jïh seksualiteetese? Jeenjesh sïjhtieh ijje dïsse vaestiedidh. Dellie maahta viehkehtidh daan programmesne goltelidh. Jïh pryövedh ohtsedidh, voelpigujmie soptsestidh, jïh teemaj bïjre soptsestidh "Man bïjre mijjieh lïerimh? Guktie edtja maanajgujmie seksualiteeten bïjre soptsestidh? Man bïjre dïhte?" Jïh naakenh jïjtsh traavmatiske histovrijem utnieh, dah leah, vuesiehtimmien gaavhtan, daaresjamme, jïh eah viehkiem åådtjeme guktie dam gïetedidh. Seksualiteete maahta stoerre jïh gïerve sjïdtedh gosse maanah sinsitnien tsavnoem damtehtieh, jallh båadtsode vaarredieh. Jeatjebh leah daaresjimmieh dååjreme jallh nåake seksuelle eelemem åådtjeme. Jeatjebh seksuellevoeten jïh båadtsoesvoeten gaavhtan skaamasjieh - dejtie maahta vihkele årrodh terapeevtine soptsestidh jïh pryövedh guarkedh man åvteste dan tjarke reageerieh? Mijjieh daejrebe, maanah mah ånnetji seksualiteeten bïjre maehtieh, sijjen voestes seksuelle dååjrehtimmiem seenhtebe utnieh. Vihkeles aaj daejredh dah mah daaresjieh, joekoen nåake tsiehkiem seksualiteetese utnieh, jïh seksualiteeten bïjre soptsestidh lea vihkele mijjese, jïh sïejhme tsiehkiem dïsse utnedh. Manne provhkem jiehtedh gosse edtja maanaj - jïh noerigujmie barkedh, dellie tjoerh daejredh guktie jijtjedh seksualiteete lea. Maahta lohkedh, voelpigujmie soptsestidh, jïh aaj terapeevtese jallh sexolåågese vaedtsedh guktie viehkiem åadtjoeh guarkedh guktie dov seksualiteete.
Tjuara utnedh, böörie utnedh, edtja utnedh?
Tjuara utnedh.
Vihkelesvoeten bïjre tjïelke tsiehkiem utnedh jïjtse seksualiteetese gosse maanagïertesne barka.
Spïeletijje: 2:03
Margareth N. Brøndbo
Renate B. Sjaastad
Kjell Olav Tømmerås
Nils Heldal, Margrete W. Aasland, Margareth N. Brøndbo, Renate B. Sjaastad jïh Kjell Olav Tømmerås leah ektesne aamhtesi bijre soptsestamme maanaj jïh seksualiteeten bïjre. Daennie sæjrosne mijjieh gaajhkh filmh tjöönghkeme mejtie bïhkedimmesne gaavnh.