TSIEHKIE 1
Gïetedimmie fer jïjnje onanijeste 4 jaepien båeries maanaj luvnie
Mari lea 4 jaepien båeries jïh eelki maanagïertesne onaneeredh medtie 5 asken juassah. Aalkovisnie maanastovlesne tjahkasji jïh juelkide sinsitnien vööste knugki. Gaehkie lij guhkene jïh skiehrieh rööpses sjïdti. Barkijh maanagïertesne idtjin maam Marise jiehtieh, men stovlem destie veeltin. Mari orre vuekieh gaavni onaneeredh jïh boelhketjem mænngan daate lij gaajh vihkele sutnjien. Dïhte vueliekråahpem stovli, bïenghki jïh buertiej vööste knugki jïh dohk-diekie knugki bielelen jeatjabidie aajhtsedh sov bïjre. Doh jeatjah maanah gihtjin mejtie sïjhti dåeriedidh stååkedidh, men idtji sïjhth. Naan våhkoeh mænngan orrijin dam gihtjedh. Ålkone goetsemestatijvesne jïh sovkedahkesne gævnjasji mearan juelkide sinsitnien vööste knugki jïh öövre orriji dej jeatjah maanajgujmie stååkedidh. Barkijh pryövin dam meatan åadtjodh stååkedidh jïh, gihtjin mejtie sïjhti saedtieskaavtegasse dåeriedidh jallh “gaajhkh mov vöönhtsentjovkh”stååkedidh, men idtji Mari sïjhth. Pedagogeles åejvie eejhtegigujmie soptsesti jïh jeehti Mari dan jïjnjem jïjtjemem stimuleeri guktie stååkedimmeste jïh sosijaale ektiebarkoste dej jeatjah maanajgujmie ektine tjoeperdin. Voestegh eejhtegh sijjen maanan gaavhtan skaamasjadtin men dellie jeehtin: “Dïhte DAM dorje?”. Gåetesne lij sijjiem traahpesne gaavneme jïh dohk-diekie knugki jïh idtji maam govlh gosse eejhtegh dïsse soptsestin. Eah lin guarkeme dïhte dam darjoeji. Biejjien mænngan eejhtegh maanagïertine gaskesadtin. Dellie lin aamhtesen bïjre lohkeme jïh tjoeperdin mejtie dïhte daaresjimmieh dååjreme.
Vihkeles pedagogeles åejvie dovne eejhtegh jïh maanam itjmieslaakan vaalta. Eejhtegi tjoeperdimmie maahta reaktoe årrodh, men jis eah jeatjah fåantoeh utnieh maanan dåemiedimmeste tjoeperdidh, daate daamtaj iemie fåantoem åtna. Tjïelkesth eejhtegidie, 90 % gaajhkh maanijste jïjtjemse stimuleerieh, men ij leah aelhkie dam vueptiestidh. Daamtaj vueliekråahpem bïenghki, stovli, goetsemestatijvi j.n.v. vööste knugkieh. Jallh nalhkem juelkiej gaskem nuhtjieh jïh roejtigujmie jårrehtieh. Jeatjebh leah vielie våajnoes, dah gïetide lijhkiemåvhkan jallh raajhpesen sïjse rijtieh. Vihkeles maanah maahtoem åadtjoeh gusnie jïh gåessie lea sjïehteles naemhtie darjodh.
Guktie maanajgujmie soptsestidh guktie dah meatan sjidtieh stååkedimmesne sijjeste hyperonaneeredh: Årroeh vååregelaakan, jïh seahkarimmiem vuesehth maanese. Maahta jiehtedh: “Manne vuajnam datne tsavnojne murredh, jïh guarkam tuhtjh daate njaelkie. Gaajhkesh naemhtie darjoeh, men tjoerebe oktegh årrodh, vuesiehtimmien gaavhtan laavkometjïehtjelisnie jallh åeremetjïehtjelisnie. Daelie stååkedimmietïjje maanagïertesne, maam datne sïjhth darjodh?”. Mænngan maahta maanam viehkiehtidh mujhtedh daelie stååkedimmietïjje jis maana “jïjtse veartenisnie” vaadtsa.
Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas