AALKOVE
Bïhkedimmien faageles gaaredimmie
Bïhkedimmie evtiedimmiepsykologijem våaroeminie åtna, jïh dam maam daamtaj traavmavoerkes hokse gohtje, men maam tseegkije Howard Barth daelie gohtje "transforming care". Fokuse lea jearsoesvoete, ektiedimmie jïh reguleereden relasjonelle dååjrehtimmie. Maanah jïjtjemse evtiedieh ektiebarkoen tjïrrh hoksealmetjigujmie. Dah leah jearohke fysiske gaskesistie, jearsoesvoeteste, dåarjoste domtesigujmie jïh dååjredh naakenh maehtieh dej signaalh toelhkestidh. Daan ektiebarkoen tjïrrh, jïh naaken dejtie tööllieh, guarkoeh jïh iehtsieh, maanah lierieh jïjtsh domtesh stuvredh.
Seksualiteete maanagïertesne
Reerenassen strategijesne "Snakk om det! Strategi for seksuell helse (2017-2022)" tjïerteste maanagïerte lea akte dejstie vihkielommes seabradahkeaareni hïejmen ålkoelisnie. Joe maanagïertesne maanah edtjieh maahtoem åadtjodh kråahpen, raasti jïh seksualiteeten bïjre, goh våarome jieledevuakan mij healsoem eevtjie.
Dåeresth faageles ektiebarkoe
Aareh råajvarimmieh leah vihkele jis edtja skaarah heerredidh jïh sååjrehke maanah haestemigujmie viehkiehtidh gïeh seksuelle dåemiedimmiem utnieh mij tjoeperdihks jïh skaarah vadta. Daate ektiedahkoem kreava ovmessie faagedåehkijste mah tjuerieh eadtjalgehtedh. Akte hijven ektiebarkoe etaati dåaresth seamma ulmine, daajroe sinsitnien råållaj jïh maahtoen bïjre jïh jearsoesvoete jïh seahkarimmie, nuepiem lissehte maanah dam faageles jïh sosijale dåarjoem åadtjoeh maam byöroeh jïh edtjieh åadtjodh - gosse daarpesjieh.
Sjaevehtsvoetedïedte
Goh byjjes barkije maanagïertesne dov lea sjaevehtsvoetedïedte laaken mietie. Daan gaavhtan ij leah luhpie bïevnesh maanaj jallh eejhtegi bïjre mubpide vedtedh. Naan gaertjiedimmieh sjaevehtsvoetedïedtesne gååvnesieh mah nuepiem vedtieh mubpiejgujmie barkedh guktie maahta maanide vijresåbpoe viehkiehtidh:
-
Maahta aamhtesh anonyjme digkiedidh
-
Maahta luhpiedimmien bïjre ohtsedh
Jis eejtegh luhpiem vedtieh bïevnesidie maanaj jïh jïjtsh bïjre jeatjabidie vedtedh, sjaevethsvoete dïedte orrije dan gåhkese luhpiedimmieh ryöhkoe. Dagkerh luhpiedimmieh tjuerieh tjaaleldh årrodh.
Bïevnesedïedte jïh bïeljelimmiedïedte
Goh barkije dov lea bïevnesedïedte jis maanavaarjelimmie bïevnesi bïjre birrie aamhtesisnie gusnie hoksevaanoem, fysiske daaresjimmiem, seksuelle daaresjimmiem j.n.v. sovmehte.(Maanagïertelaaken § 22). Bïeljele Tjoeperdimmiem vædtsoehvoeten jïh incesten bïjre jallh seksuelle daaresjimmiej bïjre bïeljele bielelen eejhtegh dam daejrieh, daate dorjesåvva olles vihtienassh bïejstenh. Ih sjaevehtsvoetedïedtem mïedtelh gosse tjoeperdimmien bïjre bïeljele. Jis jueriedisnie, digkedh aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmine jïh/jallh politijine.
Bïeljelimmiedïedtese seamma krïevenassem åtna goh bïeljelimmiedïedtese, joekehtse lea datne tjoerh jïjtje bïeljelidh jis dov lea sovme nåake hoksen bïjre jallh daaresjimmien bïjre.
Heerredimmiedïedte
"Heerredimmie" sæjhta jiehtedh båetije dahkoem heerredidh mij maahta luhpehts årrodh. Heerredimmiedïedte lea faamosne gosse datne daajrah – jallh aervedh - akte almetje sæjhta seksuelle vuekine daaresjidh, sæjhta gïem akt itjmies skaaroehtidh (aaj itjmies psykiske daaresjimmie) jallh jeatjah almetjem buvvedh, v. bysvehtslaaken § 196. Jis jueriedisnie, maahtah aamhtesem anonyjme politijine digkiedidh.
Daennie ektiedimmesne sæjhta jiehtedh geerve almetjh tjuerieh doestedh seksuellevoeten bïjre jïh mïedtelimmien bïjre soptsestidh, bielelen åajvahtehtedh jïh dööpmije årrodh.
Illustrasjovne: Jens A. Larsen Aas
Duekie
Tsïengelen 1.b. 2021 maanagïertelaake jorkesi, orre njoelkedassh maanagïertebyjresasse åadtjoejin. Dïhte orre kapihtele edtja hoksedh gaajhkh maanah jearsoes jïh hijven aarkebiejjien maanagïertesne åadtjoeh. Jis maana ovmessie såarhth mïedtelimmieh dååjroe, gaajhkesh gïeh maanagïertesne berkieh dïedtem utnieh mïedtelimmiem tjöödtjestidh, åejviem bïeljelidh jïh goerehtidh mij deahpadamme, jïh råajvarimmiem tseegkedh olles mïedtelimmie ikth vielie sjugniehtovvh. (Maanagïertelaake 8.kap.).
Jeatjah dokumenth mah jiehtieh man åvteste vihkele vervies seksuellevoetem eevtjedh, jïh vædtsoesvoetem jïh daaresjimmieh heerredidh lea "Snakk om det! Reerenassen strategije seksuelle healsose 2017-2022", "Frihet fra vold. Reerenassen darjomesoejkesje heerredimmien jïh nåhkehtimmien bïjre vædtsoesvoeteste lïhke fuelhkesne. (2021-2024)" jïh "Handlingsplan mot voldtekt (2019-2022)". Våaroemisnie daejtie lea EN:n maanakonvensjovne art.34: "Maanaj lea reakta vaarjelimmiem åadtjodh gaajhke såarhts seksuelle nuhtemen jïh båajhtoeh åtnoen vööste. Juktie maanah dagkeres nuhtemen vööste vaarjelidh staate edtja gaajhki daerpies råajvarimmiejgujmie nïerhkedh, daennie laantesne jïh åålkoelaantesne.
Lissine maahtose lea vihkeles voerkes siepmiem utnedh jïjtse vuajnese maanan seksuellevoetese. Vuajnoeh jïh dååjrehtimmieh sæjhta tsevtsedh guktie aamhtesassem dåemede, jïh guktie veeljebe darjodh gosse maanan seksuellevoete dïervesje. Dååjrehtimmie kråahpen bïjre, domtesh jïh seksuellevoeten bïjre soptsestidh maahta jearsoesvoetem jïh maahtoem vedtedh.
VIERHTIEH
Mov veaskoe jïh manne, traavmagoerkesen bïjre: https://www.traumebevisst.no/kofferten-min/
VIERHTIEH
Heerredimmiedïedte: https://plikt.no/
Tjuara gujht geerve årrodh…. Guktie maahta dam daejredh?
Ij gåaredh daejredh. Jis aervedh maana lea seksuelle daaresjimmieh dååjreme, dellie edtjh bïeljelidh. Maahta aamhtesem anonyjme maanavaarjelimmiedïenesjinie digkiedidh. Vuesiehtimmien gaavhtan jis maana aktem daaresjæjjam nommestahteme, dellie edtjh politijem gaskesadtedh.
Dellie dïedtem åtna?
Dellie dïedtem åtna. Reaktoe.
Nils Heldal jïh Margareth N. Brøndbo ektesne soptsestieh guktie maahta aamhtesh anonyjme digkiedieh maanavaarjelimmine jallh politijine.
Spïeletijje: 0:37