DILALAŠVUOHTA 1
Gieđahallat 4 jahkásaš mánáid badjelmearalaš onanerema
Mari gii lea 4-jahkásaš álggii mánáidgárddis onaneret 5 mánu áigi. Álggus oidne ahte son čohkkái stuolus ja ruvvii čoarbbeliid oktii, ja vuolledábiid stuolu vuostá. Son manai jurdagiid sisa ja ruvssodedje muođut. Bargit eai jietnadan maidege, muhto válde stuolu eret. Mari fuobmái eará vugiid iežas stimuleret, ja lei hui áŋgir dainna. Son dettii vuolledábiid stuoluid, beaŋkkaid ja bevddiid vuostá guhkit áigge, iige beroštan earáin. Eará mánát háste stoahkat, muhto son ii háliidan. Muhtin vahkkuid maŋŋel de heite su hástime. Olgun giccodii gizzunstatiivvas ja sugadii, dan botta go čoarbbeliid dettii oktii. Eará mánáiguin heittii oalát stoahkat. Bargit geahččaledje hástit su stoahkat sáttogássii dahje “Buot mu lábbát”, muhto son ii háliidan. Pedagogalaš jođiheaddji muitalii Mari váhnemiidda ahte Mari stimulerii iežas nu olu ahte sii leat vuorjašuvvan. Dat hehtte su stoahkama ja servvoštallat eará mánáiguin. Váhnemiid mielas lei álggos heahpat, ja logaiga: “Lea go DAT maid son bargá?”. Ruovttus lei gávdnan báikki tráhpas gokko ruvvii iežas ruoktot ovdan, gitta manai eará máilbmái. De leigga váhnemat suinna hupman, muhto eaba lean áibbas ipmirdan maid son barggai. Beaivvi maŋŋel válddiiga oktavuođa mánáidgárddiin. Soai leigga lohkan fáttá birra, ja ballágoahtán ahte son sáhttá gillát veahkaválddi.
Dákko lea dehálaš ahte pedagogalaš jođiheaddji váldá sihke váhnemiid ja mánáid duođas. Váhnemiid vuorjašupmi sáhttá dieđusge leat duohta, muhto jus máná láhttenvuohki muđuid ii vuorjašuhtte, de lea dábálaččat lunddolaš duogáš. Čilge váhnemiidda ahte 90% mánáin stimulerejit iežaset, muhto daid ii leat álo nu álki fuobmát. Dávjá ruvvejit vuolledábiid beaŋkkaid, stuoluid, gizzunstatiivvaid vuostá jna. Sii sáhttet atnet bolstariid julggiid gaskkas ja jorahit čoarbbeliid. Earát fas hui oidnosis bidjet gieđaid ja suorpmaid vuolildasbuvssaid dahje lihpara sisa. Dat mii lea dehálaš lea movt sin vuostáiváldá, ja ahte mánát ožžot dieđu goas ja gos heivešii dan dahkat.
Movt mánáiguin hupmat vai solle sin eret hyperonaneremis: Leage várrogas ja ane árvvus máná. Daja áinnas: "Mun oainnán ahte don naffát cissáin ja mun ipmirdan du mielas lea buorre dán dahkat. Buohkat dahket dan, muhto dat lea juoga maid mii dahkat go leat okto, nugo ovdamearkka dihte hivssegis dahje oađđenlanjas. Dál lea stoahkanáigi mánáidgárddis, maid háliidat bargat?". Dan maŋŋel sáhttá soahpat mánáin, ahte don sáhtát muittuhit stoahkanáiggi, jus mánná lea "iežas máilmmis".
Illustrasjon: Jens A. Larsen Aas